Από το Αβέρωφ στον «Κίμωνα»: Όταν το ένδοξο παρελθόν του Πολεμικού Ναυτικού συναντά την ισχύ του μέλλοντος

 Το κατάστρωμα του Θωρηκτού Αβέρωφ κουβαλά μνήμη, δόξα και εθνική αυτοπεποίθηση. Είναι το πλοίο που έμαθε στους Έλληνες τι σημαίνει να κυριαρχείς στη θάλασσα, το σύμβολο ενός Πολεμικού Ναυτικού που, σε κρίσιμες στιγμές της Ιστορίας, τόλμησε να υπερβεί τα όριά του και να γράψει το όνομά του με ανεξίτηλα γράμματα. Από τις ναυμαχίες των Βαλκανικών Πολέμων μέχρι τη μετατροπή του σε ζωντανό μουσείο, το Αβέρωφ δεν είναι απλώς παρελθόν· είναι η ίδια η συνέχεια της ναυτικής μας ταυτότητας.

Σήμερα, αυτό το ιστορικό σκαρί στέκεται σαν σιωπηλός μάρτυρας μπροστά σε μια νέα εποχή. Υποδέχτηκε τη Φρεγάτα Κίμων , το πιο σύγχρονο απόκτημα του Πολεμικού Ναυτικού, ένα πλοίο που δεν βασίζεται πια στο ατσάλι και στα πυροβόλα, αλλά στην ψηφιακή υπεροχή, στη δικτυοκεντρική μάχη και στην αεράμυνα περιοχής. Εκεί όπου κάποτε η ναυτοσύνη και το θάρρος έκριναν τη μοίρα των θαλασσών, σήμερα προστίθενται αισθητήρες, αλγόριθμοι και συστήματα που καθορίζουν την ισορροπία ισχύος στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Τεχνικά χαρακτηριστικά: μια «ψηφιακή» φρεγάτα

Η φρεγάτα «Κίμων» ανήκει στη νέα γενιά φρεγατών πολλαπλών ρόλων, σχεδιασμένη εξαρχής ως fully digital warship.

Χαρακτηριστικό	Προδιαγραφή
Μήκος	122 μέτρα
Εκτόπισμα	Περίπου 4.500 τόνοι
Πλάτος	18 μέτρα
Πλήρωμα	120–130 άτομα
Μέγιστη ταχύτητα	Άνω των 27 κόμβων
Αυτονομία	5.000 ν.μ. στους 15 κόμβους
Πρόωση	CODAD, συνολικής ισχύος 32 MW

Οπλισμός: από τις ισχυρότερες φρεγάτες στην Ευρώπη

Η ελληνική έκδοση FDI HN είναι σαφώς βαρύτερα οπλισμένη από τη γαλλική, με έμφαση στην αντιαεροπορική άμυνα και την ανθυποβρυχιακή υπεροχή.

Οπλικό Σύστημα	Χαρακτηριστικά
Aster 30 B1	32 πύραυλοι – Εμβέλεια >120 km, ταχύτητα Mach 4.5, δυνατότητα αναχαίτισης βαλλιστικών απειλών

Για πρώτη φορά ελληνική φρεγάτα αποκτά αεράμυνα περιοχής, καλύπτοντας δεκάδες χιλιόμετρα γύρω από τον ναυτικό σχηματισμό.

Οπλικό Σύστημα	Δυνατότητες
Exocet MM40 Block 3C	8 πύραυλοι – Εμβέλεια >200 km, δυνατότητα πλήγματος και χερσαίων στόχων

Εγγύς άμυνα – RAM Block 2B

Το σύστημα RAM προσφέρει την τελευταία γραμμή άμυνας απέναντι σε πυραύλους και αεροπορικές απειλές, με ταχύτητα άνω του Mach 2.

Ραντάρ και αισθητήρες: το Sea Fire αλλάζει το παιχνίδι

Sea Fire AESA	Ικανότητες
Κάλυψη	360° συνεχής επιτήρηση
Εμβέλεια	Έως 500 km (αέρας)
Ταυτόχρονοι στόχοι	Έως 800
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό	Ανίχνευση στόχων κάθετης προσέγγισης (90°)

Σε συνδυασμό με τα σόναρ Kingklip Mk2 και CAPTAS-4 Compact, η «Κίμων» αποκτά κορυφαία ικανότητα ανθυποβρυχιακού πολέμου μεγάλου βάθους.

Σύστημα μάχης και ηλεκτρονικός πόλεμος

Το SETIS 3.0 επιτρέπει πλήρως δικτυοκεντρική λειτουργία, με ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο με άλλες μονάδες και μέσα. Η σουίτα SENTINEL και τα αντίμετρα SYLENA Mk2 προσφέρουν πολυεπίπεδη προστασία από πυραύλους και τορπίλες, ενώ για πρώτη φορά ελληνικό πολεμικό πλοίο διαθέτει ενσωματωμένη κυβερνοάμυνα με διπλά data centers.

Ελικόπτερο, UAV και επιχειρησιακή ευελιξία

Η φρεγάτα υποστηρίζει ελικόπτερο NH90 και μη επανδρωμένο UAV, επεκτείνοντας δραστικά την ακτίνα επιτήρησης και ανθυποβρυχιακής δράσης.

Το πρόγραμμα των Belharra

Όνομα	Αριθμός	Κατάσταση	Παράδοση
Κίμων	F-601	Παραδόθηκε	Δεκ. 2025
Νέαρχος	F-602	Υπό κατασκευή	2026
Φορμίων	F-603	Υπό κατασκευή	2026
Θεμιστοκλής	F-600	HN++	2028

Η συνάντηση του Αβέρωφ με την Κίμων δεν είναι μια απλή εικόνα, αλλά ένας ισχυρός συμβολισμός: το παρελθόν που θεμελίωσε την αυτοπεποίθηση, το παρόν που εγγυάται την αποτροπή και το μέλλον που χτίζεται με τεχνολογία, συμμαχίες και στρατηγικό βάθος. Από το θρυλικό «μόνος κατά πάντων» του ναυάρχου Κουντουριώτη, έως τη σύγχρονη ναυτική ισχύ των Belharra, το Πολεμικό Ναυτικό αποδεικνύει ότι η Ιστορία δεν είναι μουσειακό έκθεμα, αλλά ζωντανή παρακαταθήκη που εξελίσσεται.

Σε αυτό το αφιέρωμα, το ταξίδι ξεκινά από το Αβέρωφ και καταλήγει στην Κίμων. Από το χθες που γέννησε θρύλους, στο σήμερα που απαιτεί ετοιμότητα, και στο αύριο που ζητά αποφασιστικότητα. Γιατί στη θάλασσα, όπως και στην Ιστορία, επιβιώνουν όσοι ξέρουν να τιμούν το παρελθόν τους, χωρίς να φοβούνται να επενδύσουν στο μέλλον.

Το θωρακισμένο καταδρομικό «Γεώργιος Αβέρωφ» αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της νεότερης ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Από την απόκτησή του το 1909 έως τη συμμετοχή του σε δύο Παγκοσμίους Πολέμους και τους Βαλκανικούς Πολέμους, το πλοίο αυτό διαμόρφωσε τις εξελίξεις στο Αιγαίο και συνέβαλε καθοριστικά στην εθνική απελευθέρωση. Σήμερα, ως πλωτό μουσείο στο Φάληρο, εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό μνημείο της ελληνικής ναυτικής παράδοσης και το μοναδικό διασωθέν θωρακισμένο καταδρομικό παγκοσμίως σε άριστη κατάσταση.

Η απόκτηση του Θωρηκτού: Μια εθνική επένδυση

Το ιστορικό πλαίσιο της ανάγκης

Μετά την καταστροφική ήττα του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό βρισκόταν σε κρίσιμη κατάσταση. Ο στόλος περιοριζόταν σε λίγα παλαιωμένα τορπιλοβόλα και τρία γαλλικά θωρηκτά κατασκευής του 1889, που είχαν ξεπεραστεί τεχνολογικά. Την ίδια περίοδο, η Οθωμανική Αυτοκρατορία εκσυγχρόνιζε τον δικό της στόλο, δημιουργώντας επικίνδυνη ανισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο.​

Η λύση ήρθε με την ίδρυση του Ταμείου Εθνικού Στόλου (ΤΕΣ) το 1900, επί κυβέρνησης Γεωργίου Θεοτόκη. Το ΤΕΣ συγκέντρωνε κληροδοτήματα και δωρεές από Έλληνες της διασποράς και της ενδοχώρας, με στόχο την ναυπήγηση σύγχρονων πολεμικών πλοίων. Το 1909, η κυβέρνηση του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη συνειδητοποίησε ότι η παρουσία μιας ισχυρής θωρακισμένης μονάδας μεγάλης ταχύτητας ήταν επιβεβλημένη, όχι μόνο για να εξισορροπήσει την τουρκική υπεροπλία, αλλά και για λόγους τόνωσης του εθνικού ηθικού και του διεθνούς κύρους της χώρας.

 ​

Η διαπραγμάτευση και οι οικονομικοί όροι

Στις 30 Νοεμβρίου/12 Δεκεμβρίου 1909, επί υπουργίας Ναυτικών του Πλοιάρχου Γεωργίου Δαμιανού, η Ελλάδα υπέγραψε σύμβαση με τα ιταλικά ναυπηγεία ORLANDO στο Λιβόρνο για την αγορά ενός θωρακισμένου καταδρομικού. Το πλοίο ήταν το τρίτο της σειράς, μετά τα ιταλικά «ΠΙΖΑ» και «ΣΑΝ ΤΖΙΟΡΤΖΙΟ», και είχε αρχικά παραγγελθεί για τις ανάγκες του ιταλικού ναυτικού πριν ακυρωθεί η παραγγελία.​

Το συνολικό κόστος ανήλθε σε 23.650.000 χρυσές δραχμές (ή 950.750 λίρες Αγγλίας), ποσό τεράστιο για την εποχή αλλά εξαιρετικά συμφέρον. Ο Δαμιανός κατάφερε να διαπραγματευτεί τιμή κατά 2.000.000 δραχμές χαμηλότερη από αυτήν που πλήρωσε η ιταλική κυβέρνηση για το «ΠΙΖΑ». Από το συνολικό ποσό, 8.000.000 χρυσές δραχμές προήλθαν από το κληροδότημα του μεγάλου εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, που είχε προβλέψει στη διαθήκη του το 20% της περιουσίας του για τη ναυπήγηση πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του.

Η αγορά του πλοίου εξελίχθηκε σε θρίλερ. Οι Οθωμανοί, αρχικά υποτιμώντας την οικονομική δυνατότητα της Ελλάδας, όταν πληροφορήθηκαν τις προθέσεις της, έσπευσαν στο Λιβόρνο προσφέροντας 250.000 χρυσές λίρες επιπλέον. Ήταν όμως αργά. Η προκαταβολή από το κληροδότημα Αβέρωφ είχε ήδη σφραγίσει τη συμφωνία υπέρ της Ελλάδας, στερώντας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία ένα πλοίο που θα μπορούσε να ανατρέψει τις ισορροπίες.​

Στις 12 Μαρτίου 1910, το θωρηκτό καθελκύστηκε στο Λιβόρνο υπό την παρουσία πλήθους κόσμου και δημοσιογράφων. Ο πρέσβης Δημήτριος Μεταξάς, εκπροσωπώντας τον Βασιλιά Γεώργιο Α’ και την Ελληνική Κυβέρνηση, έσπασε το καθιερωμένο μπουκάλι σαμπάνιας στα πλευρά του πλοίου, βαφτίζοντάς το «Γεώργιος Αβέρωφ». Μετά από δοκιμές και εκπαίδευση του πληρώματος στην Αγγλία, όπου το πλοίο συμμετείχε στην ενθρόνιση του Βασιλιά Γεωργίου Ε’ τον Ιούνιο 1911, το θωρηκτό παραδόθηκε επίσημα στην Ελλάδα στις 16 Μαΐου 1911 και κατέπλευσε στο Φάληρο την 1η Σεπτεμβρίου 1911, όπου έγινε δεκτό με ενθουσιασμό από τον ελληνικό λαό.

​

Η μαχητική αξία: Ένα τεχνολογικό θαύμα της εποχής

Τεχνικά χαρακτηριστικά και διαστάσεις

Το «Γεώργιος Αβέρωφ» ήταν πραγματικά εντυπωσιακό πλοίο για την εποχή του. Με μήκος 140,6 μέτρα, πλάτος 21 μέτρα και εκτόπισμα 10.118 τόνων, ήταν το μεγαλύτερο και πιο σύγχρονο πολεμικό πλοίο στην Ανατολική Μεσόγειο. Το βύθισμά του έφτανε τα 7,5 μέτρα, ενώ το πλήρωμά του αποτελούνταν από 20 αξιωματικούς και 556 ναύτες, αριθμός που μπορούσε να φτάσει μέχρι και τα 1.200 άτομα στην πλήρη σύνθεσή του.​

Την κίνηση του πλοίου εξασφάλιζαν δύο ισχυρές ιταλικές ατμομηχανές 19.000 ίππων και 22 γαλλικοί λέβητες, που του επέτρεπαν να αναπτύξει μέγιστη ταχύτητα 23 κόμβους, εξαιρετική για θωρηκτό της εποχής. Με τις αποθήκες του γεμάτες με 1.500 τόνους γαιάνθρακα, το Αβέρωφ μπορούσε να ταξιδέψει 7.125 χιλιόμετρα με οικονομική ταχύτητα 10 κόμβων, ή 2.489 χιλιόμετρα όταν έπλεε με 18 κόμβους.​

Πυροβολικός Οπλισμός: Η φονική δύναμη

Ο οπλισμός του θωρηκτού ήταν πραγματικά τρομερός και αποτελούσε συνδυασμό βρετανικής, γαλλικής, γερμανικής και ιταλικής τεχνολογίας. Τα κύρια όπλα περιλάμβαναν:​

Κύριος Οπλισμός:

1. 4 πυροβόλα Armstrong 234 χιλιοστών (9,2 ίντσες) σε δύο δίδυμους πύργους, έναν στην πλώρη και έναν στην πρύμνη

2. 8 πυροβόλα 190 χιλιοστών σε τέσσερις δίδυμους πύργους, δύο σε κάθε πλευρά

Δευτερεύων Οπλισμός:

1. 16 ταχυβόλα 76,2 χιλιοστών για άμυνα κατά ελαφρών στόχων

2. 3 τορπιλοβλητικοί σωλήνες (2 υποβρύχιοι πλευρικοί και 1 πρυμναίος)

Στη διάρκεια της επόμενης εικοσαετίας, ο οπλισμός του Αβέρωφ αναβαθμίστηκε σημαντικά με την προσθήκη αντιαεροπορικών πυροβόλων. Η θωράκισή του αποτελούνταν από ζώνη χαλύβδινου θώρακα που εκτεινόταν σε όλο το μήκος του πλοίου, με πάχος 200 χιλιοστά στα κρίσιμα σημεία (μηχανοστάσια, λεβητοστάσια) και 178 χιλιοστά στους πύργους και τη γέφυρα.​

Το πλοίο χαρακτηρίστηκε ως “game changer” των Βαλκανικών Πολέμων, καθώς προσέδωσε στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ένα καθοριστικό πλεονέκτημα. Ήταν ταχύτερο από όλα τα οθωμανικά θωρηκτά, γεγονός που του επέτρεπε να επιλέγει τη θέση και τον χρόνο της μάχης. Το βεληνεκές των πυροβόλων του ήταν επίσης μεγαλύτερο, επιτρέποντάς του να βάλλει από μεγαλύτερες αποστάσεις.​

Παρά τις αρετές του, οι Έλληνες γνώριζαν ότι η θωράκιση του Αβέρωφ μπορούσε να διατρηθεί από τα βλήματα των 280 χιλιοστών των τουρκικών θωρηκτών Χαïρεντίν Μπαρμπαρός και Τοργκούτ Ρεΐς. Τα τουρκικά πλοία είχαν ισχυρότερα κύρια πυροβόλα, αλλά η περιορισμένη ταχυβολία τους (1 βολή ανά 2 λεπτά) και η χαμηλή αρχική ταχύτητα των βλημάτων τα καθιστούσαν παρωχημένα. Το μυστικό της επιτυχίας του Αβέρωφ ήταν ο συνδυασμός ταχύτητας, βεληνεκούς, ακρίβειας πυρών και, κυρίως, της τακτικής ιδιοφυΐας του ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη.​

Τα κατορθώματα: Από την απελευθέρωση των νησιών στις θρυλικές ναυμαχίες

Α’ Βαλκανικός Πόλεμος: Η απελευθέρωση του Αιγαίου

Στις 5 Οκτωβρίου 1912 ξέσπασε ο Α’ Βαλκανικός Πόλεμος. Ο Υποναύαρχος Παύλος Κουντουριώτης, με το Αβέρωφ ως ναυαρχίδα, ξεκίνησε μια σειρά αστραπιαίων επιχειρήσεων απελευθέρωσης των νησιών του Βορείου Αιγαίου. Μέσα σε δύο μήνες, ο ελληνικός στόλος κατέλαβε:​

• 6 Οκτωβρίου: Λήμνο (όπου δημιουργήθηκε ναυτική βάση στο Μούδρο)

• 18 Οκτωβρίου: Θάσο, Άγιος Ευστράτιος, Ίμβρο

• 19 Οκτωβρίου: Σαμοθράκη

• 21 Οκτωβρίου: Ψαρά

• 24 Οκτωβρίου: Τένεδο

• 4 Νοεμβρίου: Ικαρία

• 8 Νοεμβρίου: Λέσβο/Μυτιλήνη

• 20 Δεκεμβρίου: Χίο

Το Αβέρωφ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην κατάληψη της Ίμβρου και της Τενέδου, ενώ στο Άγιον Όρος οι Τούρκοι παραδόθηκαν απευθείας στο πλοίο. Η στρατηγική σημασία αυτών των επιχειρήσεων ήταν τεράστια, καθώς εξασφάλισαν ορμητήρια κοντά στα Δαρδανέλια και στέρησαν από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τη δυνατότητα να μεταφέρει στρατό δια θαλάσσης στα μέτωπα της Θράκης και της Μακεδονίας.​

Ναυμαχία της Έλλης: Η τόλμη του Κουντουριώτη

Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε στις 3 Δεκεμβρίου 1912 (16 Δεκεμβρίου κατά το νέο ημερολόγιο), στα ανοιχτά του ακρωτηρίου Έλλη της Καλλίπολης, κοντά στην είσοδο των Δαρδανελλίων. Ο Οθωμανικός στόλος, με επικεφαλής τον έμπειρο ναύαρχο Ραμίζ Ναμάν Μπέη, αποτελούνταν από τέσσερα θωρηκτά (με ναυαρχίδα το Barbaros Hayreddin), το καταδρομικό Medjidieh και πέντε αντιτορπιλικά.​

Εκείνο το πρωί, στις 8:00, ο ελληνικός στόλος εντόπισε τον αντίπαλο. Στις 8:55, ο Κουντουριώτης έστειλε το ιστορικό μήνυμα που έμεινε χαραγμένο στην ελληνική ναυτική ιστορία:​

«Με την δύναμην του Θεού, τας ευχάς του Βασιλέως μας και εν ονόματι του Δικαίου, πλέω μεθ’ ορμής ακαθέκτου και με την πεποίθησιν της νίκης εναντίον του εχθρού του Γένους.»

Στις 9:22, τα τουρκικά θωρηκτά άνοιξαν πρώτα πυρ από απόσταση 12.500 μέτρων. Ο ελληνικός στόλος περίμενε τρία λεπτά για να κάνει οικονομία πυρομαχικών, ανοίγοντας πυρ στις 9:25 από απόσταση 12.000 μέτρων. Τα τουρκικά θωρηκτά έβαλλαν κυρίως εναντίον του Αβέρωφ, συγκεντρώνοντας όλη τους τη δύναμη πυρός στο νεότευκτο ελληνικό θωρηκτό.​

Στις 9:35, ο Κουντουριώτης έκανε την πιο τολμηρή και επικίνδυνη κίνηση της ναυμαχίας. Ύψωσε το σήμα «Ζ» που σήμαινε «κινούμαι ανεξάρτητα», και εκμεταλλευόμενος τη μεγαλύτερη ταχύτητα του Αβέρωφ, όρμησε με 20-21 κόμβους διαγράφοντας τόξο μπροστά από τη γραμμή του τουρκικού στόλου. Ο στόχος ήταν να υπερφαλαγγίσει τα τουρκικά θωρηκτά και να τα βάλει μεταξύ των πυρών του Αβέρωφ και των υπολοίπων ελληνικών θωρηκτών, εφαρμόζοντας την κλασική ναυτική τακτική του “Crossing the T” που είχαν καθιερώσει οι Ιάπωνες στη ναυμαχία της Τσουσίμα.​

Η τακτική αυτή επέτρεπε στο Αβέρωφ να βάλλει με όλα τα όπλα από την πρύμη και την πλώρη του, ενώ ο τουρκικός στόλος μπορούσε να βάλλει μόνο με τα πρόσθια πυροβόλα. Το Αβέρωφ έφτασε σε απόσταση-αναπνοής από τον εχθρό: μόλις 2.850-3.200 μέτρα, βάλλοντας ακάθεκτα την τουρκική ναυαρχίδα Barbarossa.​

Ο Ραμίζ Μπέης, αιφνιδιασμένος από τον ελιγμό και φοβούμενος ότι θα εγκλωβιστεί μεταξύ δύο πυρών, διέταξε διαδοχική στροφή 160 μοιρών και οδήγησε τον στόλο του σε άτακτη υποχώρηση προς τα Δαρδανέλια στις 10:00-10:25. Το Αβέρωφ τον καταδίωξε, αλλά εγκατέλειψε την καταδίωξη όταν βρέθηκε εντός του βεληνεκούς των παράκτιων τουρκικών οχυρών.​

Η ναυμαχία διήρκεσε 63 λεπτά συνολικά. Το Αβέρωφ δέχτηκε 19 χτυπήματα, είχε δύο νεκρούς και πέντε τραυματίες, αλλά οι ζημιές ήταν ελάχιστες. Σε όλη τη διάρκεια της μάχης, το θωρηκτό έριξε μόνο 127 βλήματα ενώ θα μπορούσε να εκτοξεύσει τετραπλάσια, λόγω προσωρινής εμπλοκής των πυροβόλων του. Αντίθετα, οι Τούρκοι υπέστησαν τουλάχιστον 58 νεκρούς και σημαντικές ζημιές στα πλοία τους.​

Την επόμενη ημέρα, ο Κουντουριώτης έστειλε την αναφορά του στο Υπουργείο Ναυτικών. Ο παράτολμος ελιγμός του θεωρήθηκε “ασυλλόγιστος ηρωισμός”, και ακόμη και ο βασιλιάς Γεώργιος Α’ του τηλεγράφησε συστήνοντάς του σύνεση και ψυχραιμία, καθώς το Αβέρωφ ήταν η ισχυρότερη μονάδα του στόλου και πιθανή απώλειά του θα ανέτρεπε τον συσχετισμό δυνάμεων.​

Ναυμαχία της Λήμνου: Ο οριστικός θρίαμβος

Οι Οθωμανοί δεν παραιτήθηκαν. Τρόμαζαν τόσο πολύ το Αβέρωφ που κατέστρωσαν ειδικό σχέδιο για να το βυθίσουν. Το πλάνο τους ήταν να το παρασύρουν μακριά από τον υπόλοιπο ελληνικό στόλο για να του προκαλέσουν μέγιστη φθορά χωρίς δυνατότητα βοήθειας.​

Τη νύχτα της 4ης Ιανουαρίου 1913, ο νέος αρχηγός του τουρκικού στόλου Ταχίρ Μπέης επιχείρησε αναγνώριση και στη συνέχεια, επικεφαλής ολόκληρου του στόλου, κατευθύνθηκε με όλη την ταχύτητα προς το ελληνικό ορμητήριο του Μούδρου. Το αντιτορπιλικό Λέων εντόπισε έγκαιρα την έξοδο και ειδοποίησε τον Κουντουριώτη, ο οποίος απέπλευσε αμέσως στις 9:45 το πρωί της 5ης Ιανουαρίου 1913.​

Όταν οι δύο στόλοι συναντήθηκαν σε απόσταση περίπου 15 μιλίων, ο Κουντουριώτης φρόντισε να μην εγκλωβιστεί στα στενά, ούτε όμως να απομακρυνθεί πολύ από το λιμάνι. Στις 11:35, το Αβέρωφ άνοιξε πυρ. Η μάχη κρίθηκε αστραπιαία, μέσα σε είκοσι λεπτά.​

Για άλλη μία φορά, το Αβέρωφ όρμησε μπροστά με την ανώτερη ταχύτητά του, χτυπώντας καίρια το Μπαρμπαρόσσα. Το τουρκικό θωρηκτό δέχτηκε πάνω από 20 πλήγματα, ο μεσαίος πύργος του καταστράφηκε και σκοτώθηκαν σε αυτόν 35 άνδρες, με τις συνολικές απώλειες του πληρώματος να φτάνουν τους 67-75 νεκρούς και 100-130 τραυματίες. Το Torgut Reis δέχτηκε 17 βλήματα με 47 απώλειες, ενώ το Medjidieh υπέστη 68 απώλειες. Οι συνολικές τουρκικές απώλειες ανήλθαν σε 282+ νεκρούς και τραυματίες.​

Από την ελληνική πλευρά, αναφέρθηκε μόνο ένας τραυματισμός: του δίοπου-σαλπιγκτή του Αβέρωφ. Κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, και οι δύο στόλοι έριξαν συνολικά περίπου 1.600 βολές, αλλά οι Έλληνες πυροβολητές ήταν πολύ πιο εύστοχοι.​

Η ήττα ήταν τόσο συντριπτική που ο τουρκικός στόλος δεν τόλμησε ποτέ ξανά να βγει στο Αιγαίο. Η ναυτική κυριαρχία της Ελλάδας εδραιώθηκε οριστικά, και οι Τούρκοι δεν μπορούσαν πλέον να μεταφέρουν στρατό με πλοία στα μέτωπα της Θράκης και της Μακεδονίας. Το Αβέρωφ απέκτησε από τους Τούρκους το προσωνύμιο «Σεϊτάν Παπόρ» (Διαβολόπλοιο), ενώ οι Έλληνες το αποκαλούσαν «Τυχερό πλοίο».​

Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Ήπειρο, τη δυτική και κεντρική Μακεδονία (με Θεσσαλονίκη, Σέρρες, Δράμα, Καβάλα), την Κρήτη και όλα τα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου (πλην Ίμβρου και Τενέδου). Ο Κουντουριώτης προήχθη σε Αντιναύαρχο για εξαιρετικές υπηρεσίες, όντας ο πρώτος Έλληνας μετά τον Κωνσταντίνο Κανάρη που έλαβε αυτόν τον βαθμό.​

Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και Εθνικός Διχασμός

Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, το Αβέρωφ συνέχισε την επιχειρησιακή του δράση παρά τον Εθνικό Διχασμό που χώριζε τη χώρα στα δύο. Από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο του 1914, περιπολούσε στην περίμετρο των Δαρδανελίων με σκοπό να αποτρέψει την έξοδο του Οθωμανικού στόλου στο Αιγαίο. Στις 14 Νοεμβρίου 1918, με το τέλος του πολέμου, το Αβέρωφ κατέπλευσε με τη συμμαχική δύναμη στην Κωνσταντινούπολη, αγκυροβολώντας μπροστά στο σουλτανικό ανάκτορο του Ντολμά Μπαχτσέ, προκαλώντας τον ακράτητο ενθουσιασμό στους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης.​

Μικρασιατική εκστρατεία: Από τη δόξα στην καταστροφή

Η συμμετοχή του Αβέρωφ στη Μικρασιατική Εκστρατεία ήταν εντατική. Στις 2 Μαΐου 1919, το θωρηκτό αποβίβασε άγημα στη Σμύρνη, με τμήμα του οποίου να καταλαμβάνει τα τουρκικά πυροβολεία στην κορυφογραμμή του όρους Πάγου, στερώντας από τους Τούρκους τον έλεγχο πυρός της εισόδου του κόλπου.​

Ένα από τα σημαντικότερα κατορθώματα αυτής της περιόδου ήταν η απελευθέρωση της Ραιδεστού στις 7 Ιουλίου 1920. Στις 5:15 το πρωί, το Αβέρωφ διενήργησε σφοδρό βομβαρδισμό με αποτέλεσμα τη σίγαση των περισσότερων εχθρικών πυροβόλων, και στη συνέχεια αποβιβάστηκε το 3ο Σύνταγμα Πεζικού που κατέλαβε την πόλη.​

Στις 7 Ιουνίου 1922, το Αβέρωφ πρωταγωνίστησε σε κρίσιμη επιχείρηση βομβαρδισμού της Σαμψούντας, που είχε μετατραπεί σε ζωτικό κέντρο ανεφοδιασμού των Τούρκων από τους Σοβιετικούς. Η επιχείρηση πέτυχε να εξουδετερώσει στόχους όπως το διοικητήριο της πόλης, το λιμάνι, αποθήκες όπλων, στρατώνες και δεξαμενές πετρελαίου.​

Με την κατάρρευση του μετώπου τον Αύγουστο του 1922, το Αβέρωφ και τα άλλα πολεμικά πλοία προστάτευσαν αποτελεσματικά την απαγκίστρωση του ελληνικού στρατού από τη Μικρά Ασία και βοήθησαν στην επιβίβαση των προσφύγων. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1922, το Αβέρωφ βρισκόμενο ανοιχτά της Πανόρμου, παρατήρησε το ξεκίνημα της πυρκαγιάς που θα έκαιγε τη Σμύρνη.​

Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος: Η τελευταία μάχη

Κατά τη διάρκεια των σφοδρών γερμανικών αεροπορικών βομβαρδισμών (6-12 Απριλίου 1941) στην περιοχή Πειραιώς-Κερατσινίου-Ελευσίνας, το Αβέρωφ, αγκυροβολημένο στην Ελευσίνα, κατέρριψε ένα γερμανικό αεροσκάφος. Στις 18 Απριλίου 1941, με πρωτοβουλία των αξιωματικών και του πληρώματός του και με την παρακίνηση του στρατιωτικού ιερέα Διονύσιου Παπανικολόπουλου, το θωρηκτό πραγματοποίησε περιπετειώδη έξοδο προς τη Σούδα και στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή.​

Στην Αλεξάνδρεια, το Αβέρωφ συνέβαλε στην αντιαεροπορική άμυνα του λιμένα, αντιμετωπίζοντας με τα πυροβόλα του τις γερμανικές επιδρομές. Συνέχισε τον αγώνα με περιπολίες και συνοδείες νηοπομπών στον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό, ενώ η βενζινάκατός του διέσωσε επιβάτες από πληγέντα πλοία.​

Ο ‘ανθρωπος πίσω από το όνομα: Γεώργιος Αβέρωφ, Μέγας εθνικός ευεργέτης

Το θωρηκτό οφείλει το όνομά του σε έναν από τους μεγαλύτερους ευεργέτες του ελληνικού έθνους, τον Γεώργιο Αβέρωφ (1818-1899), Βλάχο καταγωγής από το Μέτσοβο της Ηπείρου. Αναχωρώντας ως φτωχός νεαρός για την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, ο Αβέρωφ απέκτησε τεράστια περιουσία ως έμπορος και στη συνέχεια αφιέρωσε σημαντικό μέρος της σε εθνικούς και φιλανθρωπικούς σκοπούς.​

Οι ευεργεσίες του ήταν πολυεπίπεδες και εκτεινόταν από την Αλεξάνδρεια μέχρι το Μέτσοβο και την Αθήνα. Στην Αλεξάνδρεια έκτισε μεγάλο νοσοκομείο για τους απόρους Έλληνες, εκκλησία, γυμνάσιο, δημοτικό και δύο παρθεναγωγεία. Στο Μέτσοβο διέθεσε 1.500.000 δραχμές για κοινωφελή έργα, κτίζοντας εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία, βρύσες και δρόμους. Στην Αθήνα χρηματοδότησε την ανακατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου, την κατασκευή της Σχολής Ευελπίδων, των εφηβικών και γυναικείων φυλακών, του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, και τους ανδριάντες του Ρήγα Φεραίου και του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’.​

Στη διαθήκη του, ο Αβέρωφ όρισε το 20% της συνολικής περιουσίας του—ποσό που έφτασε τα 8.000.000 χρυσές δραχμές με τους τόκους—για τη ναυπήγηση πολεμικού πλοίου που θα έφερε το όνομά του. Η Ελληνική Πολιτεία, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, τον ανακήρυξε Μέγα Εθνικό Ευεργέτη και ανήγειρε μαρμάρινο ανδριάντα προ των προπυλαίων του Παναθηναϊκού Σταδίου.​

Το θωρηκτό που φέρει το όνομά του αποδείχθηκε πολύ περισσότερο από ένα πολεμικό πλοίο. Ήταν εθνικό σύμβολο, απόδειξη ότι ένα μικρό έθνος, μέσω θυσιών και εκσυγχρονισμού, μπορούσε να χτίσει ένα ναυτικό ικανό να νικήσει μια αυτοκρατορία. Το «Αβέρωφ» ενσάρκωσε το «πνεύμα της Σαλαμίνας»: τόλμη, πίστη στη ναυτική τέχνη και την πεποίθηση ότι η ποιότητα μπορούσε να υπερτερεί των αριθμών.​

 Το ζωντανό μουσείο της ναυτικής ιστορίας

Το 1952, το θρυλικό Αβέρωφ παροπλίστηκε μετά από πάνω από 40 χρόνια ένδοξης υπηρεσίας. Το 1984, το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού αποφάσισε να το μετατρέψει σε πλωτό μουσείο. Τον Οκτώβριο του 1985, το Αβέρωφ ρυμουλκήθηκε σε μόνιμο αγκυροβόλιο στο Φάληρο, όπου βρίσκεται έως σήμερα.​

Το θωρηκτό είναι το μοναδικό πλοίο στον κόσμο που έλαβε μέρος σε δύο Παγκοσμίους Πολέμους και το μοναδικό δείγμα του τύπου «θωρακισμένο καταδρομικό» που διατηρείται σε άριστη κατάσταση παγκοσμίως. Η αποκατάστασή του με βάση εξακριβωμένα στοιχεία είναι προτεραιότητα που τηρείται έως σήμερα, με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική, τεχνολογική και πολιτιστική σπουδαιότητα του πλοίου.​

Σήμερα, το Πλωτό Ναυτικό Μουσείο «Θωρηκτό Γ. Αβέρωφ» δέχεται επισκέπτες (Τρίτη-Παρασκευή 09:00-14:00, Σαββατοκύριακα 10:00-17:00). Το κατάστρωμα, το πρώτο και το δεύτερο επίπεδο είναι επισκέψιμα, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν τις καμπίνες, τα μαγειρεία, τις τραπεζαρίες, στολές ναυτών και τους χώρους όπου κοιμόντουσε το πλήρωμα των 1.200 ατόμων που χρειαζόταν για να λειτουργήσει το πλοίο.​

Το θωρηκτό Γεώργιος Αβέρωφ παραμένει ένα μνημείο που τιμά όσους υπηρέτησαν και έπεσαν στη διάρκεια της ένδοξης ιστορίας του, διατηρώντας ζωντανή τη ναυτική παράδοση και θυμίζοντας στις νεότερες γενιές την τόλμη, τη στρατηγική ιδιοφυΐα και τη θυσία που χαρακτήρισαν τους ναυτικούς που έπλεαν με αυτό το θρυλικό πλοίο. Από την απόκτησή του με το κληροδότημα ενός μεγάλου ευεργέτη, μέχρι τις νικηφόρες ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου, και από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, το «Αβέρωφ» ήταν παρόν σε κάθε κρίσιμη στιγμή της ελληνικής ιστορίας του 20ού αιώνα, δικαιώνοντας τα λόγια του Κουντουριώτη: «Με την δύναμην του Θεού και με την πεποίθησιν της νίκης».

ΠΗΓΗ