Κρυφός κουμπαράς με 23,2 δισ. ευρώ στο ασφαλιστικό

 

Αποθεματικά που φτάνουν στα 23,2 δισ. ευρώ και προορίζονται για να χρηματοδοτηθούν –αν χρειαστεί– οι συντάξεις στα επόμενα χρόνια λόγω των δυσοίωνων προβλέψεων για το δημογραφικό, βρίσκονται στον κουμπαρά του ασφαλιστικού, τον επονομαζόμενο λογαριασμό ΑΚΑΓΕ (Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών).

Σύμφωνα με τα στοιχεία που αποκαλύπτει το "Κ", τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 1,4 δισ. ευρώ στο οκτάμηνο του 2026 και από 21,8 δισ. ευρώ που ήταν τον Δεκέμβριο του 2025, έφτασαν στα 23,2 δισ. ευρώ τον Αύγουστο του 2026.

Τη διαχείριση του Κεφαλαίου έχει η Τράπεζα της Ελλάδος και η διασπορά των αποθεματικών είναι 9,72 δισ. ευρώ σε λογαριασμούς ταμειακής διαχείρισης, ενώ 13,46 δισ. ευρώ είναι τοποθετημένα στο κοινό κεφάλαιο στο οποίο κατατίθενται τα αποθεματικά όλων των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το σύνολο του αποθεματικού του ΑΚΑΓΕ ανερχόταν σε 21,86 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 8,8 δισ. ευρώ ήταν τοποθετημένα σε λογαριασμούς ταμειακής διαχείρισης και τα 13,1 δισ. ευρώ στο κοινό κεφάλαιο της ΤτΕ. 

Ο κουμπαράς του ασφαλιστικού δημιουργήθηκε το 2008 και χρηματοδοτείται από τις κρατήσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, από περίπου ίσης αξίας κρατική συμμετοχή και από τους τόκους των αποδόσεων του κεφαλαίου. 

Ο σκοπός του κουμπαρά είναι να συνδράμει στη χρηματοδότηση των συντάξεων με στόχο την επάρκειά τους στα επόμενα χρόνια. Παρότι θα μπορούσε να ανοίξει από το 2019, ωστόσο δεν χρειάστηκε να αξιοποιηθούν τα αποθεματικά του μέχρι σήμερα.

Ο χρόνος όμως άρχισε ήδη να μετρά αντίστροφα για τη στήριξή του λόγω των δημογραφικών εξελίξεων και των προβλέψεων για αυξημένες συνταξιοδοτικές δαπάνες στο κοντινό μέλλον.

Η συνδρομή του κουμπαρά στη χρηματοδότηση των συντάξεων τοποθετείται για μετά το 2032 και οι εκτιμήσεις που κάνουν αρμόδιοι παράγοντες είναι ότι έχει τη μορφή ενός ποσοστού συγχρηματοδότησης στις δαπάνες για την ετήσια αύξηση των συντάξεων. Η συνεισφορά αυτή θα μπορούσε για παράδειγμα να καλύπτει το ήμισυ των αυξήσεων με ένα ποσό της τάξης των 300 εκατ. ευρώ. Μια άλλη μορφή χρηματοδότησης θα μπορούσε να είναι ένα συμπλήρωμα αύξησης στις συντάξεις, που θα ενισχύει την αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων.

Οι δύο παράμετροι που θα καθορίσουν πότε θα ανοίξει ο κουμπαράς είναι η αύξηση των συνταξιοδοτήσεων και η αύξηση των ηλικιωμένων. 

Στην αύξηση των συνταξιοδοτήσεων η μαζική φυγή που παρατηρείται προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί μέχρι και το 2030-2035, προκαλώντας αναπόφευκτα αύξηση των συνταξιοδοτικών δαπανών.

Η δεύτερη και πιο επικίνδυνη παράμετρος έχει να κάνει με το δημογραφικό, καθώς δεν είναι μόνον ότι οι ασφαλισμένοι βγαίνουν μαζικά στη σύνταξη, αλλά ότι ταυτόχρονα μειώνονται και οι γεννήσεις και αυξάνονται οι ηλικιωμένοι που εξαρτώνται από τις συντάξεις. Το μείγμα της αύξησης των συνταξιοδοτήσεων από τη μία και της μείωσης των γεννήσεων από την άλλη είναι εκρηκτικό, καθώς το ασφαλιστικό σύστημα καλείται να πληρώνει συντάξεις σε περισσότερους ηλικιωμένους, με λιγότερες εφεδρείες από νεότερους ασφαλισμένους. 

Οι δύο παράμετροι σημαίνουν ότι σε μερικά χρόνια το κράτος θα πρέπει να δαπανά περισσότερα απ’ ό,τι σήμερα για την επάρκεια των συντάξεων. Επειδή όμως υπάρχει ρήτρα από την εποχή των μνημονίων που λέει ότι η ετήσια αύξηση των συνταξιοδοτικών δαπανών δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 2,5% του ΑΕΠ έως το 2060, το πρόβλημα που προκύπτει είναι ότι θα πρέπει να βρεθούν συμπληρωματικές πηγές χρηματοδότησης των συντάξεων στα επόμενα έτη, γιατί, αν υπάρξει υπέρβαση του 2,5%, θα πρέπει να ληφθούν περιοριστικά μέτρα, δηλαδή μειώσεις συντάξεων ή άλλων παροχών. 

Ανησυχητικές είναι και οι προβλέψεις για την αναλογία συνταξιούχων προς ασφαλισμένους λόγω του δημογραφικού, καθώς ο δείκτης έχει υποχωρήσει στο 1 προς 1,6, που σημαίνει ότι για 100 συνταξιούχους υπάρχουν 160 ασφαλισμένοι να πληρώνουν εισφορές, ενώ θα έπρεπε να είναι 1 προς 4, δηλαδή για τις συντάξεις 100 συνταξιούχων να υπάρχουν οι εισφορές 400 ασφαλισμένων. Η πρόβλεψη μάλιστα είναι ότι η αναλογία θα μειωθεί στο 1 προς 1,26 στα επόμενα χρόνια, αν δεν ληφθούν μέτρα για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού. 

Τα καμπανάκια του δημογραφικού

Τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού στο ασφαλιστικό και στην αγορά εργασίας καταγράφει μελέτη του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα (Μάρτιος 2026) στην οποία αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι:

1. Ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία (15-64) στην Ελλάδα ήταν 6,6 εκατ. το 2024 και αναμένεται να πέσει στα 4,7 εκατ. το 2050, σημειώνοντας μείωση κατά σχεδόν 30%, ή κατά 1,9 εκατ. άτομα.

2. Η μείωση του εργατικού δυναμικού έχει αρνητικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ. Αν δεν ληφθούν μέτρα για να ανακοπεί η πτώση του εργατικού δυναμικού, τότε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα θα μειωθεί 15%.

3. Ο πληθυσμός σε ηλικία 55-64 ήταν 1,5 εκατ. το 2024 αντιστοιχώντας στο 23% του συνολικού πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία (6,6 εκατ.). Στην αγορά εργασίας συμμετείχαν όμως μόνον 800.000 από αυτούς, αφήνοντας 700.000 εκτός αγοράς εργασίας.

Η επιδείνωση του δημογραφικού θα φέρει αναπόφευκτα αύξηση στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης με έναρξη εφαρμογής τους πιθανότατα από 1/1/2030.

Οι αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχουν συνδεθεί με την αύξηση στο προσδόκιμο ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών και ανάλογα με το αποτέλεσμα της εξίσωσης θα αποφασίζεται αν και πόσο θα αυξάνονται οι ηλικίες συνταξιοδότησης. 

Η τελευταία αξιολόγηση (2024) έδειξε ότι το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών ουσιαστικά έμεινε αμετάβλητο. Στους άνδρες παρέμεινε στο 18,7 και στις γυναίκες αυξήθηκε οριακά στα 21,9 έτη. 

Του Κώστα Κατίκου

ΠΗΓΗ