Η μάχη των ΝΟΤΑΜ μετά την τραγωδία στη Χίο – Η στόχευση της Τουρκίας και η ελληνική απάντηση

 Από τη στιγμή που σημειώθηκε η σύγκρουση του δουλεμπορικού σκάφους με το σκάφος του Λιμενικού δυτικά της Χίου, εξελίχθηκε παράλληλα ένα διπλωματικό μπρα ντε φερ. Στο επίκεντρο δεν βρέθηκαν μόνο τα γεγονότα στη θάλασσα, αλλά και οι λέξεις που τα περιγράφουν. Χωρικά ύδατα, ναυτικά μίλια, έρευνα και διάσωση, NOTAM. Όροι που ακούγονται τεχνικοί, αλλά στο Αιγαίο λειτουργούν ως εργαλεία, γιατί ακουμπούν στο βασικό ερώτημα. Ποιος έχει αρμοδιότητα, ποιος συντονίζει, και ποιος διαμορφώνει το πλαίσιο.

Το στοιχείο που καθόρισε τον πυρήνα της συζήτησης ήταν η απόσταση. Το περιστατικό αναφέρθηκε από τις ελληνικές αρχές ότι έγινε 1,5 ναυτικό μίλι από τη Χίο. Αυτή η φράση δεν ορίζει τυπικά την απόσταση έχοντας και νομική ισχύ από τη στιγμή που δείχνει ότι το συμβάν εκτυλίχθηκε εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, άρα σε ζώνη πλήρους κρατικής δικαιοδοσίας. Από εκεί και μετά, κάθε επιμέρους πτυχή, επιχειρησιακή, προανακριτική, αλλά και διπλωματική, διαβάζεται πάνω σε αυτό το δεδομένο.

Γιατί μετρά το 1,5 ναυτικό μίλι

Στη θάλασσα, η απόσταση μεταφράζεται σε καθεστώς. Σε χωρικά ύδατα το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχία. Αυτό σημαίνει πλήρης δικαιοδοσία για  έλεγχο, επιβολή του νόμου και διερεύνηση περιστατικών. Με 1,5 ν.μ. από τη Χίο, το συμβάν τοποθετείται καθαρά μέσα σε αυτή τη ζώνη. Η αρμοδιότητα στο πεδίο, όπως και η προανάκριση, δεν κινούνται σε περιοχές που μπορούν να αμφισβητηθούν.

Τι αλλάζει επιχειρησιακά

Η μικρή απόσταση από το νησί δίνει καθαρό επιχειρησιακό χαρακτήρα. Τα μέσα φτάνουν γρήγορα και η διασύνδεση με τις δομές του νησιού ενεργοποιείται άμεσα. Η μεταφορά τραυματιών, ο συντονισμός με ΕΚΑΒ και νοσοκομείο, η κινητοποίηση επιπλέον μονάδων, όλα κινούνται σε χρόνους που μετρούν.

Ταυτόχρονα, σε χωρικά ύδατα οι αρμόδιες αρχές έχουν τον έλεγχο κινήσεων όπως αναχαίτιση, έλεγχος, ρυμούλκηση, μεταφορά σε λιμένα, κατάσχεση αντικειμένων ή μέσων, και ό,τι απαιτείται για τη διαχείριση μιας κρίσης.

Ό,τι κι αν συζητείται σε τεχνικό και διπλωματικό επίπεδο, η πρώτη αρχή στη θάλασσα είναι η προστασία της ανθρώπινης ζωής. Η διάσωση δεν είναι προαιρετική καθώς αφορά εντοπισμό, περισυλλογή, παροχή πρώτων βοηθειών, μεταφορά σε ασφαλές σημείο και συνέχεια στην περίθαλψη.

Εδώ πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο παράλληλες γραμμές. Η μία είναι η διάσωση. Η άλλη είναι η διερεύνηση του τι συνέβη και ποιος φέρει ευθύνη. Συχνά μπερδεύονται επίτηδες στη δημόσια συζήτηση.

SΑR: Τι είναι και τι όχι

Η περιοχή έρευνας και διάσωσης, η SΑR, είναι περιοχή επιχειρησιακού συντονισμού. Δεν χαράζει σύνορα. Δεν αποδίδει κυριαρχία. Περιγράφει ποιο κέντρο συντονίζει μια επιχείρηση, ποιος σηκώνει μέσα, ποιος μιλά με ποιον, ποιος οργανώνει την ανταπόκριση.

Στο Αιγαίο, η SΑR γίνεται συχνά πεδίο αντιπαράθεσης. Όταν όμως ένα περιστατικό σημειώνεται στα 1,5 ν.μ. από τη Χίο, το θεμέλιο της δικαιοδοσίας δεν αλλάζει. Η περιοχή είναι χωρικά ύδατα. Άρα το κράτος έχει τον πρώτο λόγο στο σημείο.

Γιατί εμφανίστηκαν NOTAM σε ένα ναυτικό περιστατικό

Σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, ειδικά νύχτα, μπαίνουν εναέρια μέσα. Ελικόπτερα, αεροσκάφη επιτήρησης, πτήσεις που πρέπει να γνωρίζουν ότι στην περιοχή υπάρχουν χαμηλές διελεύσεις, φωτισμοί, κινήσεις πάνω από θάλασσα και αυξημένος κίνδυνος. Για αυτό εκδίδονται NOTAM. Είναι ειδοποιήσεις ασφάλειας πτήσεων. Περιγράφουν περιοχές δραστηριότητας και κανόνες προσοχής στον εναέριο χώρο.

Η NOTAM δεν είναι εργαλείο οριοθέτησης στη θάλασσα αλλά εργαλείο ασφάλειας στον αέρα. Στο Αιγαίο, όμως, επειδή ακουμπά στο FIR και στις υπηρεσίες εναέριας κυκλοφορίας, συχνά «διαβάζεται» και πολιτικά.

Πώς μετατράπηκε το συμβάν σε διπλωματικό μπρα ντε φερ

Από τη στιγμή που το περιστατικό έγινε σε τόσο μικρή απόσταση από ελληνικό νησί, η συζήτηση δεν έμεινε μόνο στο επιχειρησιακό. Εμφανίστηκαν κινήσεις σε επίπεδο αναγγελιών και αντι-αναγγελιών, με επίκληση όρων όπως SΑR και NOTAM.

Το 1,5 ν.μ. κόβει αυτό το παιχνίδι στο πιο κρίσιμο σημείο. Γιατί όσο κι αν τροφοδοτείται η αντιπαράθεση με τεχνικούς όρους, η βασική πραγματικότητα του 1,5 ν.μ. παραμένει και το συμβάν τοποθετείται σε χωρικά ύδατα.

Η φράση «1,5 ν.μ. από τη Χίο» αποτυπώνει σαφή μηνύματα.

Ποιος είχε την αρμοδιότητα στο σημείο.

Πώς πρέπει να εξελιχθεί η προανάκριση και η τεχνική διερεύνηση.

Οι ανταλλαγές ΝΟΤΑΜ

Η πρώτη ελληνική NOTAM όριζε συγκεκριμένο σημείο αναφοράς με συντεταγμένες και «κύκλο» ακτίνας 5 ναυτικών μιλίων γύρω του. Έθετε κατακόρυφα όρια, από την επιφάνεια της θάλασσας έως τα 3.000 πόδια, και ξεκάθαρο χρονικό παράθυρο ισχύος με ημερομηνία έναρξης και λήξης. Το κεντρικό μήνυμα ήταν επιχειρησιακό. Η περιοχή χρησιμοποιείται για έρευνα και διάσωση, υπάρχει δραστηριότητα στον αέρα, και πριν εισέλθει οποιοδήποτε μέσο απαιτείται συντονισμός με το αρμόδιο κέντρο, δηλαδή το JRCC Πειραιά. Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος σύγκρουσης, παρεμβολών και άναρχης κίνησης πάνω από το ίδιο σημείο.

Η τουρκική αντι NOTAM κινήθηκε σε άλλο επίπεδο. Δεν αμφισβήτησε την ανάγκη ασφάλειας πτήσεων. Αμφισβήτησε το πλαίσιο που «κλείδωνε» ποιος οργανώνει και ποιος δηλώνει την περιοχή, συνδέοντας το θέμα με αρμοδιότητες έρευνας και διάσωσης και με ισχυρισμούς περί επικάλυψης. Η στόχευση ήταν να μετατοπιστεί η εικόνα από μια τεχνική ρύθμιση ασφαλείας σε διαφωνία αρμοδιοτήτων και δικαιωμάτων.

Η δεύτερη ελληνική NOTAM λειτούργησε ως απάντηση. Επανέλαβε ότι η έκδοση και ισχύς τέτοιων ειδοποιήσεων στην περιοχή γίνεται στο πλαίσιο του FIR Αθηνών από τις αρμόδιες ελληνικές αρχές. Δήλωσε ότι η τουρκική αντι NOTAM δεν παράγει αποτέλεσμα στο συγκεκριμένο πεδίο και επέμεινε στον ρόλο του JRCC Πειραιά ως κέντρου συντονισμού για την επιχείρηση. Ταυτόχρονα επανέφερε με καθαρή διατύπωση το βασικό δεδομένο που «δένει» όλο το υπόβαθρο της υπόθεσης. Το σημείο του συμβάντος ήταν σε απόσταση 1,5 ν.μ. από τη Χίο, άρα μέσα σε ζώνη που αντιμετωπίζεται ως χωρικά ύδατα και εθνικός χώρος ευθύνης.

ΠΗΓΗ