1η Σεπτεμβρίου 1911: Το Θωρηκτό Αβέρωφ φτάνει στην Ελλάδα – Το πλοίο που άλλαξε τις ισορροπίες στο Αιγαίο

 Σαν σήμερα, την 1η Σεπτεμβρίου 1911, το «Γεώργιος Αβέρωφ» έφτασε στην Ελλάδα. Η άφιξή του δεν αποτελούσε απλώς την ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού με ένα ακόμη πλοίο. Το Θωρηκτό Αβέρωφ, όπως έμεινε στην Ιστορία, άλλαξε τις ναυτικές ισορροπίες στο Αιγαίο και έμελλε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις ελληνικές επιτυχίες των Βαλκανικών Πολέμων.

Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, το ιστορικό πλοίο παραμένει στο Παλαιό Φάληρο, ως πλωτό μουσείο και ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα τεκμήρια της νεότερης ελληνικής ναυτικής ιστορίας.

Πώς απέκτησε η Ελλάδα το Θωρηκτό Αβέρωφ;

Το «Γεώργιος Αβέρωφ» ναυπηγήθηκε στα ναυπηγεία Orlando στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Η Ελλάδα κινήθηκε για την απόκτησή του στα τέλη του 1909, σε μια περίοδο κατά την οποία η ενίσχυση του στόλου αποτελούσε στρατηγική προτεραιότητα.

Η αγορά του κόστισε περίπου 23 έως 24 εκατομμύρια χρυσές δραχμές. Σημαντικό μέρος της δαπάνης καλύφθηκε από την κληρονομιά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, προς τιμήν του οποίου ονομάστηκε το πλοίο, ενώ το υπόλοιπο ποσό καλύφθηκε από το Εθνικό Ταμείο Στόλου και κρατικούς πόρους.

Η επένδυση αποδείχθηκε λίγα χρόνια αργότερα καθοριστική για την ελληνική παρουσία στο Αιγαίο.

Πότε έφτασε το Αβέρωφ στην Ελλάδα;

Το πλοίο παραλήφθηκε επίσημα το 1911 και, αφού ολοκληρώθηκαν οι απαραίτητες διαδικασίες και δοκιμές, απέπλευσε από την Ιταλία με προορισμό την Ελλάδα.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1911 κατέπλευσε στο Φάληρο, όπου η άφιξή του προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον. Η Ελλάδα αποκτούσε ένα από τα ισχυρότερα και ταχύτερα πολεμικά πλοία που επιχειρούσαν τότε στην περιοχή.

Το «Αβέρωφ» συνδύαζε ταχύτητα, θωράκιση και ισχυρή δύναμη πυρός, χαρακτηριστικά που λίγο αργότερα θα αποδεικνύονταν πολύτιμα στο πεδίο της μάχης.

Γιατί το Αβέρωφ δεν ήταν στην πραγματικότητα θωρηκτό;

Παρά την ονομασία «Θωρηκτό Αβέρωφ», που έχει επικρατήσει εδώ και δεκαετίες, το πλοίο ήταν τεχνικά θωρακισμένο καταδρομικό κλάσης Pisa.

Είχε μήκος περίπου 140 μέτρα, μπορούσε να αναπτύξει ταχύτητα άνω των 22 κόμβων και ο κύριος οπλισμός του περιλάμβανε τέσσερα πυροβόλα των 234 χιλιοστών.

Αυτή ακριβώς η δυνατότητα να κινείται ταχύτερα από τα βαρύτερα πλοία του αντιπάλου, χωρίς να στερείται ισχυρού οπλισμού και θωράκισης, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα επιχειρησιακά πλεονεκτήματά του.

Πώς το Αβέρωφ συνέβαλε στην ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο;

Η ιστορική σημασία του «Αβέρωφ» αποτυπώθηκε κυρίως στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912-1913.

Ως ναυαρχίδα του ελληνικού Στόλου του Αιγαίου, υπό τον Παύλο Κουντουριώτη, πρωταγωνίστησε στις δύο μεγάλες ναυμαχίες που έκριναν σε σημαντικό βαθμό την αναμέτρηση Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στη θάλασσα.

Στη ναυμαχία της Έλλης, τον Δεκέμβριο του 1912, και στη ναυμαχία της Λήμνου, τον Ιανουάριο του 1913, το «Αβέρωφ» αξιοποίησε την ταχύτητα και την ισχύ πυρός του απέναντι στον οθωμανικό στόλο.

Οι ελληνικές νίκες περιόρισαν ουσιαστικά τον αντίπαλο στόλο στα Δαρδανέλλια και επέτρεψαν στην Ελλάδα να εδραιώσει τον έλεγχο του Αιγαίου.

Η εξέλιξη αυτή είχε τεράστια στρατηγική σημασία, καθώς διευκόλυνε τις ελληνικές επιχειρήσεις και την απελευθέρωση νησιών του ανατολικού και βορειοανατολικού Αιγαίου.

Γιατί ο Παύλος Κουντουριώτης έμεινε στην Ιστορία μαζί με το Αβέρωφ;

Η πορεία του πλοίου στους Βαλκανικούς Πολέμους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Παύλο Κουντουριώτη.

Ο Έλληνας ναύαρχος εκμεταλλεύτηκε τις μεγαλύτερες δυνατότητες του «Αβέρωφ» και στις κρίσιμες στιγμές των ναυμαχιών κινήθηκε επιθετικά, αξιοποιώντας την ταχύτητα του πλοίου ώστε να αποκτήσει πλεονεκτική θέση έναντι του οθωμανικού στόλου.

Έτσι, το όνομα του Κουντουριώτη και εκείνο του «Αβέρωφ» συνδέθηκαν με μία από τις σημαντικότερες περιόδους της ιστορίας του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού.

Ποια ήταν η πορεία του Αβέρωφ μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους;

Η δράση του ιστορικού πλοίου δεν τελείωσε το 1913. Το «Αβέρωφ» συνέχισε να υπηρετεί σε ορισμένες από τις πιο ταραχώδεις περιόδους του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.

Έλαβε μέρος στα γεγονότα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ενώ μετά τη λήξη του Μεγάλου Πολέμου βρέθηκε στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τις δυνάμεις των Συμμάχων.

Μία ακόμη δραματική σελίδα γράφτηκε τον Απρίλιο του 1941, όταν, με τη γερμανική προέλαση στην Ελλάδα, το πλοίο κατάφερε να εγκαταλείψει τη χώρα και να φτάσει στην Αίγυπτο.

Παρά την ηλικία του, συνέχισε να προσφέρει υπηρεσίες κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, πραγματοποιώντας αποστολές και συνοδείες νηοπομπών στον Ινδικό Ωκεανό.

Το 1944 επέστρεψε στα ελληνικά νερά, συνδέοντας για ακόμη μία φορά την παρουσία του με μια κρίσιμη στιγμή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: την απελευθέρωση της χώρας από τη γερμανική κατοχή.

Πού βρίσκεται σήμερα το Θωρηκτό Αβέρωφ;

Θωρηκτό Αβέρωφ – Ο θάλαμος των ναυτών

Ο επίσημος παροπλισμός του πραγματοποιήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 1952. Για αρκετά χρόνια παρέμεινε στον Πόρο, μέχρι να ληφθεί η απόφαση για τη διάσωση και αποκατάστασή του.

Σήμερα το Πλωτό Ναυτικό Μουσείο Θωρηκτό «Γ. Αβέρωφ» βρίσκεται στο Ναυτικό Πάρκο Παράδοσης στο Παλαιό Φάληρο και είναι επισκέψιμο, επιτρέποντας στο κοινό να γνωρίσει από κοντά το πλοίο που συνδέθηκε όσο λίγα με τη νεότερη ελληνική ιστορία.

Το «Αβέρωφ» αποτελεί ένα εξαιρετικά σπάνιο σωζόμενο παράδειγμα θωρακισμένου καταδρομικού της εποχής του. Κυρίως, όμως, παραμένει ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας του Πολεμικού Ναυτικού.

Η επέτειος της άφιξής του στην Ελλάδα, την 1η Σεπτεμβρίου 1911, υπενθυμίζει τη σημασία που μπορεί να αποκτήσει μια στρατηγική επιλογή όταν συνδυάζεται με επιχειρησιακή υπεροχή και αποφασιστική ηγεσία. Για την Ελλάδα των Βαλκανικών Πολέμων, το «Αβέρωφ» δεν ήταν απλώς ένα καινούργιο πολεμικό πλοίο. Ήταν το πλοίο που βοήθησε να αλλάξει ο συσχετισμός δυνάμεων στο Αιγαίο.

Δημήτρης Καϊμάς

Θωρηκτό Αβέρωφ