21 Απριλίου 1967: Το πραξικόπημα που «πάγωσε» την Ελλάδα – Πώς ξεκίνησε η δικτατορία

 Ξημερώματα 21ης Απριλίου 1967, η Ελλάδα ξυπνά σε μια νέα, σκοτεινή πραγματικότητα. Μέσα σε λίγες ώρες, μια ομάδα αξιωματικών καταλύει το δημοκρατικό πολίτευμα, επιβάλλει στρατιωτικό νόμο και εγκαινιάζει μια επταετή περίοδο αυταρχισμού, που θα αφήσει βαθιά σημάδια στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας.

Πώς εκδηλώθηκε το πραξικόπημα τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου;

Λίγο μετά τις 2:00 τα ξημερώματα, οι δρόμοι της Αθήνας γεμίζουν με στρατιωτικά οχήματα. Τανκς κατεβαίνουν από τα βόρεια και καταλαμβάνουν κομβικά σημεία της πρωτεύουσας. Οι Αθηναίοι ξυπνούν από τον εκκωφαντικό θόρυβο των ερπυστριών, ενώ το ραδιόφωνο μεταδίδει συνεχώς στρατιωτικά εμβατήρια.

Οι τηλεφωνικές γραμμές έχουν κοπεί. Η πληροφόρηση είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Σύντομα, από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, ακούγεται το πρώτο μήνυμα:

«Αι Ένοπλαι Δυνάμεις αναλαμβάνουν την διακυβέρνησιν της χώρας».

Μέχρι τις 3:30 π.μ., το πραξικόπημα έχει επικρατήσει χωρίς ουσιαστική αντίσταση. Η Βουλή, τα υπουργεία, ο ΟΤΕ, η ραδιοφωνία και άλλες κρίσιμες υποδομές βρίσκονται υπό στρατιωτικό έλεγχο. Παράλληλα, επιβάλλεται απαγόρευση κυκλοφορίας και αναστέλλονται βασικά άρθρα του Συντάγματος.

21 Απριλίου 1967: Ποιοι ήταν οι πρωταγωνιστές της Χούντας;

Το πραξικόπημα οργανώθηκε από μια μικρή αλλά αποφασισμένη ομάδα αξιωματικών, γνωστή ως «οι Συνταγματάρχες»:

1. Γεώργιος Παπαδόπουλος
2. Νικόλαος Μακαρέζος
3. Στυλιανός Παττακός

Στο πλευρό τους βρέθηκαν και άλλοι αξιωματικοί, όπως ο Δημήτρης Ιωαννίδης και ο Ιωάννης Λαδάς, που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στις συλλήψεις και στην επιβολή του καθεστώτος.

Η «νομιμοποίηση» ήρθε λίγες ώρες αργότερα, όταν ο Κωνσταντίνος Β΄, υπό πίεση και παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων, ορκίζει την κυβέρνηση των πραξικοπηματιών, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνος Κόλλιας.

21 Απριλίου 1967

Γιατί έγινε το πραξικόπημα το 1967;

Η Ελλάδα βρισκόταν σε βαθιά πολιτική κρίση ήδη από το 1965, μετά την «Αποστασία». Οι κυβερνήσεις διαδέχονταν η μία την άλλη, χωρίς σταθερότητα, ενώ οι εκλογές της 28ης Μαΐου 1967 πλησίαζαν.

Η πιθανότητα νίκης της Ένωσης Κέντρου του Γεώργιου Παπανδρέου και η ενίσχυση της Αριστεράς προκαλούσαν έντονη ανησυχία σε κύκλους του στρατού και του Παλατιού.

Οι πραξικοπηματίες επικαλέστηκαν έναν «επικείμενο κομμουνιστικό κίνδυνο», ένα αφήγημα που χρησιμοποιήθηκε ως βασικό εργαλείο προπαγάνδας για να δικαιολογηθεί η κατάλυση της δημοκρατίας.

21 Απριλίου 1967

Τι συνέβη τις πρώτες ώρες μετά την κατάληψη της εξουσίας;

Αμέσως μετά την επιβολή του στρατιωτικού νόμου:

• Συλλαμβάνονται χιλιάδες πολίτες, πολιτικοί και διανοούμενοι
• Επιβάλλεται αυστηρή λογοκρισία στον Τύπο
• Απαγορεύονται συγκεντρώσεις και πολιτικές δραστηριότητες
• Αναβάλλονται οι εκλογές της 28ης Μαΐου

Ο Γεώργιος Παπανδρέου τίθεται υπό περιορισμό, ενώ πολλοί πολίτες οδηγούνται σε εξορίες και φυλακές.

Η εικόνα της χώρας αλλάζει δραματικά μέσα σε ένα βράδυ: η δημοκρατία αντικαθίσταται από ένα καθεστώς φόβου, ελέγχου και αυταρχισμού.

Ποιες ήταν οι συνέπειες της Δικτατορίας;

Η περίοδος 1967–1974, γνωστή ως «Χούντα των Συνταγματαρχών», χαρακτηρίστηκε από:

• Κατάργηση δημοκρατικών θεσμών
• Συστηματική λογοκρισία
• Διώξεις και βασανιστήρια πολιτών
• Περιορισμό ελευθεριών και δικαιωμάτων

Η επταετία αυτή άφησε βαθύ τραύμα στην ελληνική κοινωνία και κορυφώθηκε με την κατάρρευση του καθεστώτος το 1974, μετά την κυπριακή τραγωδία.

Γιατί η 21η Απριλίου παραμένει ιστορικό ορόσημο;

Η 21η Απριλίου 1967 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι μια υπενθύμιση του πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η δημοκρατία και πόσο γρήγορα μπορεί να καταλυθεί όταν θεσμοί και ισορροπίες αποδυναμώνονται.

Πηγές:

• Bouzias, A. “Οι συνταγματικοί πειραματισμοί (1967-1974)”, Syntagma Watch (ανάλυση για την αρχική φάση της δικτατορίας, 2020).
• Diamantis, Y. (2024). “21η Απριλίου: Οι πρώτες δραματικές ώρες της Δικτατορίας”, in.gr Ιστορικό Αρχείο.
• Makarious, L. (2020). “April 21, 1967: The military coup in Greece”, The Greek Herald.

newpost.gr