Ακρίβεια: Σε 15 χρόνια τρόφιμα +42%, εισόδημα -5% - Έρχεται νέο κύμα ανατιμήσεων

 Το ελληνικό νοικοκυριό βρίσκεται ξανά μπροστά σε έναν γνώριμο εφιάλτη: την ακρίβεια. Και αυτή τη φορά, δεν ξεκινά από το μηδέν. Έρχεται να προστεθεί πάνω σε μια ήδη "φουσκωμένη" βάση τιμών, την ώρα που τα εισοδήματα παραμένουν καθηλωμένα σε επίπεδα χαμηλότερα από εκείνα πριν από την οικονομική κρίση.

Η εικόνα με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την ομάδα "Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά" είναι αποκαλυπτική. Σε διάστημα δεκαπέντε ετών, τα τρόφιμα έχουν ακριβύνει 42,07%, ενώ το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών όχι μόνο δεν έχει ακολουθήσει, αλλά εξακολουθεί να υπολείπεται των επιπέδων του 2010. Με άλλα λόγια, το "καλάθι" κοστίζει πολύ περισσότερο, αλλά γεμίζει με δυσκολία.

Και ενώ μετά την ενεργειακή και πληθωριστική καταιγίδα της περιόδου 2022–2024 φάνηκε μια αμυδρή αποκλιμάκωση, οι ενδείξεις για νέο κύκλο πιέσεων πληθαίνουν. Η άνοδος του πετρελαίου, που κινείται εκ νέου σε υψηλά επίπεδα, λειτουργεί ως καταλύτης σε ολόκληρη την αλυσίδα, από τα μεταφορικά κόστη μέχρι την παραγωγή και τη συσκευασία. Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο, νέες ανατιμήσεις πάνω σε ήδη υψηλές τιμές.

Ανατιμήσεις χωρίς "ανάσα"

Το βασικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι οι τιμές αυξάνονται, αλλά και το ότι δεν προλαβαίνουν να αποκλιμακωθούν ουσιαστικά πριν ξεκινήσει το επόμενο κύμα. Από τις αρχές του 2022 μέχρι σήμερα, τα τρόφιμα έχουν ήδη επιβαρυνθεί με ένα επιπλέον "καπέλο" άνω του 20%. Και παρότι οι ρυθμοί αύξησης έχουν μειωθεί τα τελευταία δύο χρόνια, το επίπεδο τιμών παραμένει ιστορικά υψηλό.

Τα στοιχεία της αγοράς επιβεβαιώνουν τη δυναμική. Μέχρι τα μέσα Μαρτίου καταγράφονται ανατιμήσεις σε περίπου 8.200 κωδικούς (μοσχαρίσιο κρέας, γιαούρτια, τυριά, χοιρινό, αναψυκτικά, βούτυρο, αυγά, καφές, σοκολάτα, αρτοσκευάσματα, αλλαντικά, σάλτσες, κρασί κ.ά.) σύμφωνα με τις ενημερώσεις από τα σούπερ μάρκετ προς τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Ανάπτυξης. Πρόκειται για ένα κύμα που έρχεται να προστεθεί σε ένα ήδη επιβαρυμένο 2025, κατά το οποίο 11.500 κωδικοί προϊόντων είχαν αυξηθεί.

Για τον καταναλωτή, η εμπειρία είναι απλή και αμείλικτη. Κάθε επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ, στη λαϊκή, στο κρεοπωλείο, ή στο φούρνο κοστίζει περισσότερο, ακόμη και όταν αγοράζει τα ίδια πράγματα.

Τρεις περίοδοι, μία πραγματικότητα

Η πορεία των τιμών στα τρόφιμα τα τελευταία 15 χρόνια μπορεί να χωριστεί σε τρεις διακριτές φάσεις.

Η πρώτη, από το 2010 έως το 2021, ήταν μια περίοδος σχετικής σταθερότητας. Παρά τη βαθιά οικονομική κρίση και τη δραματική μείωση των εισοδημάτων, οι τιμές των τροφίμων παρέμειναν σχεδόν στάσιμες. Σε ορισμένες χρονιές καταγράφηκαν ακόμη και μικρές μειώσεις. Για τα νοικοκυριά που δοκιμάζονταν από τις περικοπές, αυτό λειτουργούσε ως μια περιορισμένη "ασπίδα".

Η δεύτερη φάση, ωστόσο, ήταν καταιγιστική. Το 2022 και το 2023 σημειώθηκαν αυξήσεις της τάξης του 11% ετησίως — σχεδόν 25% σωρευτικά σε μόλις δύο χρόνια. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη άνοδο σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα εδώ και δεκαετίες. Ένα νοικοκυριό που δαπανούσε 500 ευρώ τον μήνα για τρόφιμα βρέθηκε ξαφνικά να πληρώνει 625 ευρώ για τα ίδια προϊόντα.

Η τρίτη φάση, από το 2024 και μετά, χαρακτηρίζεται από επιβράδυνση των αυξήσεων. Οι τιμές συνεχίζουν να ανεβαίνουν, αλλά με χαμηλότερους ρυθμούς. Η διαφορά, όμως, είναι κρίσιμη: η αποκλιμάκωση αφορά την ταχύτητα, όχι το επίπεδο. Οι τιμές δεν πέφτουν, απλώς αυξάνονται πιο αργά.

Εισόδημα σε υστέρηση

Την ίδια στιγμή, τα εισοδήματα δεν έχουν καταφέρει να καλύψουν το χαμένο έδαφος. Παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών το 2024 βρίσκεται ακόμη περίπου 3% κάτω από το επίπεδο του 2010, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat (dataset nama_10_ki, σε σταθερές τιμές ανά κάτοικο). Παρά τη σαφή ανάκαμψη μετά το 2017, οι απώλειες της κρίσης δεν έχουν ακόμη αναπληρωθεί πλήρως.

Ο κατώτατος μισθός από τα 877 ευρώ μεικτά τον μήνα (σε 14μηνη βάση) το 2010, υποχώρησε στα 586 ευρώ το 2013 και παρέμεινε εκεί επί εφτά χρόνια. Το 2025 διαμορφώνεται στα 880 ευρώ - μόλις 3 ευρώ πάνω από το επίπεδο του 2010, δηλαδή ουσιαστικά στάσιμος σε ονομαστικούς όρους σε 15 χρόνια. Σε πραγματικούς όρους, αφαιρώντας τον πληθωρισμό τροφίμων, ο κατώτατος μισθός του 2025 αγοράζει σημαντικά λιγότερα τρόφιμα από ό,τι ο κατώτατος μισθός του 2010.

Ο μέσος μισθός του ιδιωτικού τομέα κινήθηκε πιο δυναμικά τα τελευταία χρόνια -από 1.016 ευρώ μεικτά τον μήνα το 2015 στα 1.342 ευρώ το 2024, άνοδος +32% σε εννέα χρόνια. Η τάση είναι ενθαρρυντική, αλλά έρχεται αφού προηγήθηκε μια δεκαετία συντριπτικής υποχώρησης και σε κάθε περίπτωση υπολείπεται της σωρευτικής ανόδου 42% στα τρόφιμα από το 2010.

Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής πίεση στα νοικοκυριά, τα οποία αναγκάζονται είτε να περιορίσουν την κατανάλωση είτε να στραφούν σε φθηνότερες επιλογές. Η ποιότητα της διατροφής γίνεται συχνά το πρώτο "θύμα" της ακρίβειας.

Η ευρωπαϊκή σύγκριση

Η ελληνική περίπτωση ξεχωρίζει και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών ανά κάτοικο ήταν χαμηλότερο το 2024 από ό,τι ήταν το 2004. Στα είκοσι αυτά χρόνια, η ΕΕ είδε τα εισοδήματα των νοικοκυριών να αυξάνονται κατά μέσο όρο 22%. Η Ελλάδα κατέγραψε -5%. Μόνη της στο "κόκκινο" μαζί με την Ιταλία, σε μια ήπειρο που ανέκαμψε.

Η απόκλιση αυτή αποτυπώνει το βάθος της κρίσης που προηγήθηκε, αλλά και τη δυσκολία της ανάκαμψης. Ενώ άλλες οικονομίες επέστρεψαν σε τροχιά ανάπτυξης με πιο ισχυρά εισοδηματικά θεμέλια, η ελληνική αγορά παραμένει ευάλωτη σε εξωγενείς πιέσεις, όπως αυτές που προκαλεί η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας.

Ένας φαύλος κύκλος

Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ακολουθεί. Οι ενδείξεις για νέο κύκλο αυξήσεων, σε συνδυασμό με το ήδη υψηλό επίπεδο τιμών, δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο.

Η κατανάλωση μπορεί να εμφανίζει σημάδια ανθεκτικότητας, αλλά αυτή βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε προσαρμογές. Λιγότερες ποσότητες, διαφορετικές επιλογές, μεγαλύτερη εξάρτηση από προσφορές και ιδιωτική ετικέτα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η "κανονικότητα" αποκτά νέα σημασία. Δεν είναι πλέον η επιστροφή στα επίπεδα πριν από την κρίση, αλλά η διαχείριση μιας διαρκούς πίεσης. Και όσο τα εισοδήματα δεν συμβαδίζουν με το κόστος ζωής, το καλάθι του Έλληνα καταναλωτή θα συνεχίσει να μικραίνει και να αλλάζει ακόμη κι αν οι τιμές πάψουν να αυξάνονται με τους ρυθμούς του παρελθόντος, κάτι που δεν φαίνεται τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Της Ξανθής Γούναρη

capital.gr