El Niño: Σε τροχιά «εξαιρετικά ισχυρού φαινομένου» – Τι μπορεί να φέρει μεσοπρόθεσμα σε Ευρώπη και Ελλάδα

 Ένα από τα ισχυρότερα El Niño των τελευταίων δεκαετιών φαίνεται να διαμορφώνεται στον Ειρηνικό, με τους διεθνείς μετεωρολογικούς οργανισμούς να προειδοποιούν ότι το φαινόμενο όχι μόνο έχει πλέον εγκατασταθεί, αλλά αναμένεται να ενισχυθεί σημαντικά τους επόμενους μήνες.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) ανακοίνωσε στις 3 Σεπτεμβρίου ότι υπάρχει σχεδόν 100% πιθανότητα το El Niño να διατηρηθεί έως τον Φεβρουάριο του 2027, ενώ εκτιμά ότι θα φτάσει σε «πολύ ισχυρή» ένταση πριν κορυφωθεί προς το τέλος του έτους.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εκτίμηση της αμερικανικής NOAA: για το τρίμηνο Οκτωβρίου–Δεκεμβρίου υπολογίζει 69% πιθανότητα να εξελιχθεί σε ιστορικά ισχυρό επεισόδιο, ξεπερνώντας σε ένταση τα προηγούμενα El Niño της διαθέσιμης σειράς δεδομένων από το 1950.

Δεν πρόκειται για πρόβλεψη μιας συγκεκριμένης καταστροφής. Πρόκειται όμως για έναν από τους ισχυρότερους μηχανισμούς που υπάρχουν στη Γη για την αναδιοργάνωση του καιρού σε πλανητική κλίμακα.

Η τεράστια «θερμή μηχανή» του Ειρηνικού

Το El Niño σχηματίζεται όταν μεγάλα τμήματα του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού θερμαίνονται σημαντικά περισσότερο από το φυσιολογικό.

Η αλλαγή αυτή μπορεί να φαίνεται μακρινή από την Ευρώπη, όμως επηρεάζει την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας σε ολόκληρο τον πλανήτη, μεταβάλλοντας βροχοπτώσεις, θερμοκρασίες, αεροχειμάρρους και διαδρομές καταιγίδων.

Οι τελευταίες προβλέψεις του WMO είναι εντυπωσιακές: η μέση απόκλιση της θερμοκρασίας στην κρίσιμη περιοχή Niño 3.4 εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τους +3,6 βαθμούς Κελσίου κατά το τρίμηνο Σεπτεμβρίου–Νοεμβρίου, με περαιτέρω ενίσχυση προς Νοέμβριο και Δεκέμβριο.

Ταυτόχρονα, μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ωκεανών παραμένει ήδη εξαιρετικά θερμό.

Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερα ευαίσθητη κατάσταση: το El Niño είναι φυσικός κύκλος, όμως λειτουργεί πλέον μέσα σε έναν πλανήτη που έχει υψηλότερη βασική θερμοκρασία λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Ο WMO επισημαίνει ότι ένας θερμότερος ωκεανός και μια θερμότερη ατμόσφαιρα μπορούν να ενισχύσουν τις επιπτώσεις ακραίων φαινομένων, όπως οι καύσωνες και οι ισχυρές βροχοπτώσεις.

Πλημμύρες στη μία πλευρά του πλανήτη, ξηρασία στην άλλη

Το El Niño δεν προκαλεί το ίδιο αποτέλεσμα παντού.

Ιστορικά συνδέεται με ισχυρότερες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε τμήματα της Νότιας Αμερικής, της Ανατολικής Αφρικής και των νότιων ΗΠΑ, ενώ αυξάνει την πιθανότητα ξηρασίας στην Αυστραλία, την Ινδονησία, τη νότια Αφρική και τμήματα της Νότιας Ασίας.

Οι συνέπειες μπορούν να ξεπεράσουν κατά πολύ το στενό πλαίσιο του καιρού.

Ξηρασίες μπορούν να επηρεάσουν αγροτική παραγωγή και τιμές τροφίμων, πλημμύρες να καταστρέψουν υποδομές, ενώ καύσωνες, πυρκαγιές και μεταβολές στις βροχοπτώσεις συνδέονται με κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας δημοσίευσε στις 5 Σεπτεμβρίου ειδική παγκόσμια ανάλυση κινδύνου για το El Niño του 2026, καλώντας τις χώρες να προετοιμαστούν για τις επιπτώσεις του.

Μπορεί όμως να φτάσει μέχρι την Ευρώπη;

Εδώ η απάντηση είναι πιο σύνθετη.

Η Ευρώπη βρίσκεται πολύ μακριά από τον τροπικό Ειρηνικό και η επίδραση του El Niño στον ευρωπαϊκό καιρό είναι πολύ λιγότερο άμεση και προβλέψιμη από ό,τι στην Αμερική ή στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει.

Επιστημονικές μελέτες έχουν εντοπίσει σαφή «τηλεσύνδεση» μεταξύ El Niño και της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό και την Ευρώπη, ιδιαίτερα προς το δεύτερο μισό του χειμώνα.

Ο μηχανισμός περνά σε μεγάλο βαθμό μέσα από τον αεροχείμαρρο και τη Βορειοατλαντική Ταλάντωση (NAO).

Με απλά λόγια, μια τεράστια μεταβολή της θερμοκρασίας στον Ειρηνικό μπορεί να ξεκινήσει μια αλυσίδα ατμοσφαιρικών μεταβολών που, χιλιάδες χιλιόμετρα αργότερα, αλλάζει ακόμη και τη διαδρομή των βαρομετρικών χαμηλών πάνω από τον Ατλαντικό.

Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία και Βρετανία στην πρώτη γραμμή

Σε αρκετά El Niño η ζώνη των χειμερινών καταιγίδων στον Βόρειο Ατλαντικό παρουσιάζει τάση μετατόπισης νοτιότερα, ιδιαίτερα κατά το τέλος του χειμώνα.

Εάν μια τέτοια διάταξη εγκατασταθεί και φέτος, οι πρώτες ευρωπαϊκές περιοχές που θα αισθανθούν την επίδραση βρίσκονται στα δυτικά: Πορτογαλία, Ισπανία, δυτική Γαλλία, Ιρλανδία και Βρετανία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι προβλέπονται από τώρα συγκεκριμένες πλημμύρες ή καταστροφικές καταιγίδες.

Σημαίνει ότι η θέση του jet stream μπορεί να ευνοήσει επαναλαμβανόμενα βαρομετρικά χαμηλά, ισχυρούς ανέμους και μεγάλα ύψη βροχής σε συγκεκριμένες ζώνες.

Και τα ευρωπαϊκά παράλια είναι ήδη ευάλωτα. Μελέτη του 2026 για τα ακραία επίπεδα της θάλασσας στην Ευρώπη επισημαίνει ότι στις ακτές του Ατλαντικού ο συνδυασμός παλίρροιας, κυματισμού και μετεωρολογικής ανύψωσης της θάλασσας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα παράκτιων πλημμυρών.

Με τη στάθμη της θάλασσας να βρίσκεται πλέον υψηλότερα λόγω της κλιματικής αλλαγής, ακόμη και μια καταιγίδα αντίστοιχη με παλαιότερες μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη παράκτια πλημμύρα από ό,τι στο παρελθόν.

Το παράδοξο: Ένα ακραίο El Niño δεν ακολουθεί πάντα τους κανόνες

Εδώ όμως υπάρχει μία σημαντική επιστημονική προειδοποίηση.

Οι επιπτώσεις του El Niño στην Ευρώπη δεν αυξάνονται γραμμικά όσο ισχυρότερο γίνεται το φαινόμενο.

Μελέτη για τον ευρωπαϊκό υδροκλιματικό κύκλο έδειξε ότι τα συνηθισμένα ισχυρά El Niño συνδέονται ιστορικά με πιο υγρές συνθήκες στη δυτική και νότια Ευρώπη και ξηρότερες στη βόρεια.

Όμως στα εξαιρετικά ισχυρά επεισόδια η εικόνα μπορεί να αλλάξει, με ιστορικά δεδομένα να υποδεικνύουν ακόμη και ξηρότερες συνθήκες στη δυτική Ευρώπη.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους οι μετεωρολόγοι αποφεύγουν την απλοϊκή εξίσωση «ισχυρό El Niño ίσον κακοκαιρία στην Ευρώπη».

Και η Μεσόγειος;

Η Μεσόγειος βρίσκεται ακόμη ένα βήμα πιο μακριά μέσα σε αυτή την αλυσίδα επιρροών, όμως υπάρχουν μετρήσιμες συσχετίσεις.

Ιστορική ανάλυση των βροχοπτώσεων στην ευρωμεσογειακή περιοχή έχει δείξει ότι κατά τη διάρκεια El Niño οι βροχοπτώσεις στη δυτική Μεσόγειο αυξάνονταν κατά περίπου 10% το φθινόπωρο πριν από την κορύφωση του φαινομένου.

Άλλες μελέτες έχουν συνδέσει El Niño και αρνητική φάση της NAO με μεταφορά περισσότερης υγρασίας προς τη νότια Ευρώπη και τη Μεσόγειο, την ώρα που η βόρεια Ευρώπη μπορεί να γίνεται ψυχρότερη και ξηρότερη.

Νεότερη έρευνα δείχνει επίσης ότι συγκεκριμένοι συνδυασμοί θερμοκρασιών στον Ειρηνικό και αρνητικής NAO μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά τις χειμερινές βροχοπτώσεις στη νότια Ευρώπη.

Τι μπορεί να σημαίνει για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα δεν μπορεί σήμερα να ειπωθεί ότι «το El Niño θα φέρει πλημμύρες» ή ότι θα προκαλέσει έναν συγκεκριμένο τύπο χειμώνα.

Η σύνδεση είναι έμμεση και σαφώς ασθενέστερη.

Υπάρχουν όμως επιστημονικές ενδείξεις ότι ισχυρά El Niño μπορούν, μέσω της μεταβολής της κυκλοφορίας στον Βόρειο Ατλαντικό, να επηρεάσουν και την ανατολική Μεσόγειο.

Στη χαρακτηριστική τηλεσύνδεση του τέλους του χειμώνα, οι μελέτες βρίσκουν τάση για αυξημένη θερμοκρασία στην ανατολική Μεσόγειο και περισσότερες βροχές στην κεντρική και δυτική Μεσόγειο.

Για τη χώρα μας, επομένως, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι ότι βρίσκεται στο επίκεντρο του El Niño.

Είναι ότι ένα τόσο ισχυρό παγκόσμιο κλιματικό επεισόδιο μπορεί να μετακινήσει τις μεγάλες ατμοσφαιρικές ισορροπίες που καθορίζουν τελικά και τον ευρωπαϊκό καιρό.

Το δύσκολο στοίχημα του χειμώνα 2026-2027

Το El Niño δεν είναι καταιγίδα. Δεν είναι κυκλώνας και δεν αποτελεί πρόγνωση για μια συγκεκριμένη ημέρα.

Είναι περισσότερο σαν ένας τεράστιος διακόπτης στο παγκόσμιο κλιματικό σύστημα: αλλάζει τις πιθανότητες για το πού θα εμφανιστούν βροχές, ξηρασίες, καύσωνες και καταιγίδες.

Και ο συγκεκριμένος διακόπτης φαίνεται ότι αυτή τη φορά γυρίζει πολύ δυνατά.

Με τον WMO να βλέπει σχεδόν βέβαιη συνέχιση του φαινομένου μέχρι τον Φεβρουάριο και τη NOAA να δίνει σημαντική πιθανότητα για ιστορικά ισχυρό El Niño, ο χειμώνας 2026-2027 θα αποτελέσει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα – και δυνητικά επικίνδυνα – κλιματικά τεστ των τελευταίων ετών.

Για την Ευρώπη, το μεγάλο ερώτημα θα είναι αν η τεράστια αναδιάταξη που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στον Ειρηνικό θα καταφέρει να μεταφέρει την επίδρασή της μέσω του Ατλαντικού.

Και εάν συμβεί αυτό, η πρώτη γραμμή θα βρίσκεται στις δυτικές ακτές της Ευρώπης – αλλά οι συνέπειες μπορεί να ταξιδέψουν πολύ βαθύτερα μέσα στην ήπειρο και έως τη Μεσόγειο.

Νίκος Φυτάς

 Newpost.gr