Πλασματικά έτη ασφάλισης: Πότε συμφέρει η εξαγορά, πόσο κοστίζει και πώς μπορεί να οδηγήσει σε νωρίτερη σύνταξη

 

Η εξαγορά πλασματικών ετών ασφάλισης αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, καθώς μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να βοηθήσει στη συμπλήρωση του απαιτούμενου χρόνου ασφάλισης, στην κατοχύρωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος και ενδεχομένως στην αύξηση του ποσού της σύνταξης.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη επιλογή δεν συμφέρει όλους τους ασφαλισμένους. Το κόστος εξαγοράς μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τις αποδοχές, την ασφαλιστική κατηγορία, τον χρόνο υποβολής της αίτησης και το είδος του χρόνου που αναγνωρίζεται. Για τον λόγο αυτό, ο υπολογισμός του πραγματικού οφέλους πριν από την υποβολή της αίτησης θεωρείται καθοριστικός.

Ποιοι χρόνοι μπορούν να αναγνωριστούν

Στις βασικές κατηγορίες πλασματικού χρόνου που μπορούν, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, να αναγνωριστούν για συνταξιοδοτικούς σκοπούς περιλαμβάνονται:

• Ο χρόνος λόγω τέκνων.

• Ο χρόνος σπουδών για την απόκτηση πτυχίου.

• Τα κενά διαστήματα ασφάλισης.

• Ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας.

Για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το γενικό ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου μπορεί να φτάσει έως τα επτά έτη, ανάλογα με τις εφαρμοστέες διατάξεις και τις προϋποθέσεις κάθε περίπτωσης.

Ειδικότερα, για τον χρόνο λόγω τέκνων προβλέπεται, υπό τις σχετικές προϋποθέσεις, αναγνώριση ενός έτους για το πρώτο παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.

Στο Δημόσιο ισχύουν ειδικότερες ρυθμίσεις για την αναγνώριση χρόνου λόγω τέκνων, ο οποίος μπορεί να υπολογίζεται διαφορετικά ως προς τα ανώτατα όρια. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο συνολικός αναγνωριζόμενος χρόνος μπορεί να φτάσει έως και τα 12 έτη.

Πώς υπολογίζεται το κόστος εξαγοράς

Το ποσό που καλείται να καταβάλει ο ασφαλισμένος εξαρτάται τόσο από την ασφαλιστική του ιδιότητα όσο και από τον χρόνο κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης.

Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος υπολογίζεται, κατά κανόνα, με βάση ποσοστό 20% επί των προβλεπόμενων αποδοχών που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό της εξαγοράς.

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό συνδέεται με την ασφαλιστική κατηγορία και την εισφορά του κλάδου κύριας ασφάλισης που εφαρμόζεται στην αντίστοιχη περίπτωση.

Η εξόφληση μπορεί να γίνει εφάπαξ, με έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς, ή τμηματικά, σύμφωνα με τους προβλεπόμενους όρους. Σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται και παρακράτηση από τη σύνταξη.

Τι ισχύει για τις παλαιότερες αιτήσεις

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ημερομηνία υποβολής της αίτησης, καθώς οι παλαιότερες αιτήσεις μπορούσαν να υπάγονται σε ευνοϊκότερο καθεστώς υπολογισμού του κόστους.

Για αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως τον Μάιο του 2016, το κόστος για ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα αναφερόταν στα 167,85 ευρώ ανά μήνα αναγνώρισης.

Στο Δημόσιο, για αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016, προβλεπόταν επίσης ευνοϊκότερος υπολογισμός, με βάση το 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.

Στη συνέχεια, το κόστος αυξήθηκε σταδιακά. Για αιτήσεις του 2017 αναφερόταν ποσοστό 10%, το 2018 αυξήθηκε στο 13,3%, το 2019 διαμορφώθηκε περίπου στο 16,67%, ενώ από το 2020 εφαρμόζεται, κατά κανόνα, ποσοστό 20%.

Οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί αφορούν διαφορετικά χρονικά και ασφαλιστικά καθεστώτα. Επομένως, πριν από οποιοδήποτε συμπέρασμα, είναι απαραίτητος ο έλεγχος των διατάξεων που ισχύουν για τον συγκεκριμένο ασφαλισμένο.

Παραδείγματα για το κόστος εξαγοράς

Η διαφορά στο κόστος γίνεται περισσότερο κατανοητή μέσα από ενδεικτικά παραδείγματα μισθωτών του ιδιωτικού τομέα, με βάση ποσοστό εξαγοράς 20%.

• Μικτές αποδοχές 1.000 ευρώ: Η εξαγορά δύο ετών μπορεί να κοστίσει περίπου 4.800 ευρώ.

• Μικτές αποδοχές 1.700 ευρώ: Η εξαγορά τεσσάρων ετών μπορεί να φτάσει περίπου τα 16.320 ευρώ.

• Μικτές αποδοχές 2.200 ευρώ: Η εξαγορά τριών ετών μπορεί να διαμορφωθεί περίπου στα 15.840 ευρώ.

Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το κόστος εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία. Ενδεικτικά, η εξαγορά τριών ετών στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία μπορεί να προσεγγίσει τις 4.500 ευρώ, ενώ σε υψηλότερες κατηγορίες το ποσό αυξάνεται σημαντικά. Στην έκτη κατηγορία, η εξαγορά πέντε ετών μπορεί να προσεγγίσει τις 36.000 ευρώ, ανάλογα με τις εισφορές που εφαρμόζονται.

Τα ποσά είναι ενδεικτικά και χρειάζονται επιβεβαίωση με βάση τις ισχύουσες εισφορές, τις αποδοχές που λαμβάνονται υπόψη και τους ειδικούς κανόνες κάθε περίπτωσης.

Πότε συμφέρει πραγματικά η εξαγορά

Η αναγνώριση πλασματικών ετών δεν αποτελεί αυτομάτως συμφέρουσα επιλογή. Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο συγκεκριμένος χρόνος είναι απαραίτητος για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος ή εάν προσφέρει ουσιαστικό όφελος στο τελικό ποσό της σύνταξης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η εξαγορά μπορεί να επιτρέψει στον ασφαλισμένο να συμπληρώσει νωρίτερα τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης και να συνταξιοδοτηθεί όταν πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Σε άλλες, μπορεί να αυξήσει το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης, χωρίς όμως να εξασφαλίζει απαραίτητα νωρίτερη έξοδο από την εργασία.

Παράλληλα, το ποσό που καταβάλλεται για την εξαγορά μπορεί να επηρεάσει τον υπολογισμό της σύνταξης, ανάλογα με το είδος του χρόνου που αναγνωρίζεται και τους κανόνες που εφαρμόζονται. Συνεπώς, δεν αρκεί να εξεταστεί μόνο το κόστος, αλλά και το πραγματικό οικονομικό όφελος σε βάθος χρόνου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ασφαλισμένος με αποδοχές 1.500 ευρώ, ο οποίος, με βάση παλαιότερο καθεστώς υπολογισμού, θα μπορούσε να αναγνωρίσει τρία έτη με κόστος περίπου 3.600 ευρώ. Για μεταγενέστερες αιτήσεις, το αντίστοιχο ποσό μπορούσε να είναι σημαντικά υψηλότερο.

Τι ισχύει στη διαδοχική ασφάλιση

Τα πλασματικά έτη μπορούν να εξεταστούν και σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν ο ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού του βίου.

Για παράδειγμα, κάποιος που είχε ασφαλιστεί αρχικά στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια εργάστηκε ως μισθωτός με ασφάλιση στο πρώην ΙΚΑ μπορεί να εξετάσει τον συνυπολογισμό του ασφαλιστικού του χρόνου, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, καθώς και τη δυνατότητα αναγνώρισης πρόσθετου πλασματικού χρόνου.

Η τελική δυνατότητα αναγνώρισης και το όφελος εξαρτώνται από το ασφαλιστικό ιστορικό, την ηλικία, τον χρόνο ασφάλισης και τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης που εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τι πρέπει να προσέξουν οι ασφαλισμένοι

Πριν από την υποβολή αίτησης εξαγοράς, οι ασφαλισμένοι θα πρέπει να ελέγχουν προσεκτικά:

• Αν τα πλασματικά έτη είναι απαραίτητα για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

• Αν η αναγνώρισή τους επιτρέπει πράγματι νωρίτερη συνταξιοδότηση.

• Πόσο αυξάνεται το ποσό της σύνταξης μετά την εξαγορά.

• Πόσος χρόνος απαιτείται για να ανακτηθεί το ποσό που καταβλήθηκε.

• Αν υπάρχουν ευνοϊκότερες επιλογές εξόφλησης ή ειδικές διατάξεις που αφορούν την περίπτωσή τους.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: Η εξαγορά πλασματικών ετών μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη συνταξιοδότηση, αλλά απαιτεί εξατομικευμένο υπολογισμό. Η σωστή απόφαση δεν βασίζεται μόνο στο πόσα χρόνια μπορεί να αναγνωρίσει κάποιος, αλλά κυρίως στο αν η αναγνώριση εξασφαλίζει ουσιαστικό όφελος σε σχέση με το κόστος της.

Πριν από οποιαδήποτε καταβολή, συνιστάται έλεγχος του ασφαλιστικού ιστορικού και υπολογισμός από τον e-ΕΦΚΑ ή ειδικό σε θέματα συντάξεων, ώστε να διαπιστωθεί εάν η εξαγορά συμφέρει πραγματικά.

ΠΗΓΗ