"Ασπίδα του Αχιλλέα": Γιατί έχει σημασία ο πηγαίος κώδικας

 

Στο επίκεντρο της συζήτησης για την "Ασπίδα του Αχιλλέα” βρίσκεται ο πηγαίος κώδικας του κεντρικού συστήματος διοίκησης και ελέγχου και, κυρίως, το ποιος θα έχει τον έλεγχο της τεχνολογίας που θα βρίσκεται στην "καρδιά” της νέας ελληνικής αεράμυνας. 

Το ζήτημα βρέθηκε τις τελευταίες ημέρες στο προσκήνιο, μετά τη σύγχυση που προκάλεσε δήλωση του διευθυντή του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, Μοσέ Πατέλ, στην "Καθημερινή”, σχετικά με την πρόσβαση της Ελλάδας στον πηγαίο κώδικα.

Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας έσπευσε στη συνέχεια να διευκρινίσει ότι στο πλαίσιο της συμφωνίας για την "Ασπίδα του Αχιλλέα”, το υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ και το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας συμφώνησαν στη μεταφορά ισραηλινής τεχνογνωσίας στις ελληνικές εταιρείες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα. Αυτό, όπως τονίστηκε, καλύπτει τόσο την επιχειρησιακή εμπειρία που έχει συσσωρευτεί επί δεκαετίες στην ανάπτυξη και λειτουργία συστημάτων αεράμυνας όσο και την τεχνολογική υποστήριξη που θα επιτρέψει στις ελληνικές εταιρείες να αναπτύξουν το κεντρικό λογισμικό διοίκησης και ελέγχου, ώστε ο ελληνικός πηγαίος κώδικας που θα αναπτυχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, μαζί με οποιεσδήποτε τροποποιήσεις και προσθήκες σε αυτόν, να παραμείνει υπό αποκλειστικό ελληνικό έλεγχο και να προσαρμοστεί στις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις.

Το ερώτημα, επομένως, είναι γιατί έχει τόσο μεγάλη σημασία ο πηγαίος κώδικας ενός κρίσιμου αμυντικού συστήματος. Και η απάντηση βρίσκεται κυρίως όχι στο πώς θα λειτουργεί το σύστημα όταν τεθεί σε επιχειρησιακή χρήση, αλλά στο τι δυνατότητες θα έχει η Ελλάδα να το ελέγχει, να το εξελίσσει και να το προσαρμόζει σε βάθος χρόνου – σε δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, αλλά και σε μια κρίσιμη στιγμή, όταν μια αλλαγή, μια διόρθωση ή μια προσαρμογή μπορεί να πρέπει να γίνει άμεσα.

Γιατί ο πηγαίος κώδικας σημαίνει αυτονομία

Όπως εξηγούν πηγές στο Capital.gr, η σημασία του πηγαίου κώδικα γίνεται κατανοητή αν μεταφερθεί κανείς αρχικά στο επίπεδο μιας εταιρείας τεχνολογίας. Εάν ο κώδικας στον οποίο βασίζεται το βασικό προϊόν μιας εταιρείας δεν βρίσκεται ξεκάθαρα υπό τον έλεγχό της, τότε στην πράξη η ίδια η εταιρεία δεν έχει πλήρη έλεγχο της τεχνολογίας πάνω στην οποία στηρίζεται η δραστηριότητά της. Εξαρτάται από τον προμηθευτή του λογισμικού, από τα standards ασφαλείας που εκείνος εφαρμόζει, από την προθυμία του να συνεχίσει να το υποστηρίζει, αλλά και από την ίδια την "υγεία” της εταιρείας του.

Η τελευταία παράμετρος δεν είναι αμελητέα όταν μιλάμε για τεχνολογίες που πρέπει να παραμείνουν λειτουργικές για πολλά χρόνια. Τι συμβαίνει, για παράδειγμα, εάν ο προμηθευτής εξαγοραστεί, σταματήσει να υποστηρίζει το συγκεκριμένο προϊόν ή ακόμη και οδηγηθεί σε πτώχευση; Όσο ο πελάτης δεν έχει τον πηγαίο κώδικα και τα απαραίτητα δικαιώματα πάνω σε αυτόν, παραμένει σε σημαντικό βαθμό εξαρτημένος από την τύχη και τις αποφάσεις του προμηθευτή.

Δεν είναι, άλλωστε, τυχαίο ότι ο πηγαίος κώδικας αποτελεί πολύτιμο στόχο και για επιχειρήσεις και κράτη που επιδιώκουν να αποκτήσουν τεχνολογικό πλεονέκτημα. Η Κίνα, για παράδειγμα, έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο κατηγοριών για κυβερνοεπιθέσεις με στόχο την απόκτηση πνευματικής ιδιοκτησίας και τεχνολογικών δεδομένων από μεγάλες εταιρείες. Η πρόσβαση στον κώδικα μπορεί να επιτρέψει είτε την αξιοποίηση μιας τεχνολογίας είτε την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων αντιμέτρων απέναντί της.

Η εξάρτηση από τον προμηθευτή 

Για τον ιδιοκτήτη ενός συστήματος, επομένως, η κατοχή του πηγαίου κώδικα σημαίνει πρωτίστως αυτονομία. Σημαίνει ότι μπορεί να συντηρεί το λογισμικό σε βάθος χρόνου, να το προσαρμόζει στις δικές του ανάγκες, να το ενσωματώνει με άλλα συστήματα και, όπου απαιτείται, να το προσαρμόζει στην τοπική νομοθεσία και γλώσσα, στις διαδικασίες και στις επιχειρησιακές απαιτήσεις. Κυρίως, όμως, σημαίνει ότι μπορεί να εξετάσει το ίδιο το λογισμικό και να επαληθεύσει τι κάνει, αντί να περιορίζεται στην περιγραφή του κατασκευαστή ή σε ένα φυλλάδιο τεχνικών προδιαγραφών.

Η διαφορά αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν ο "πελάτης” δεν είναι μια ιδιωτική εταιρεία αλλά ένα κράτος και το λογισμικό αποτελεί μέρος μιας κρίσιμης αμυντικής υποδομής. Εάν μια χώρα δεν έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα ενός κρίσιμου συστήματος, τότε εξαρτάται πολύ περισσότερο από τον προμηθευτή για τη συντήρηση, την εξέλιξη και την προσαρμογή του.

Για μια χώρα, επομένως, είναι κρίσιμο να έχει αυτή τη δυνατότητα στα κρίσιμα συστήματά της. Ειδικά σε ό,τι αφορά την άμυνα, εάν μια χώρα δεν έχει τον πηγαίο κώδικα των κρίσιμων συστημάτων της, τότε βασίζεται πλήρως στον προμηθευτή. Δεν έχει τη δυνατότητα να ελέγξει πραγματικά τι υπάρχει μέσα σε ένα "μαύρο κουτί” και, μεταξύ άλλων, να ελέγξει για πιθανές backdoors, δηλαδή για κρυφούς τρόπους πρόσβασης σε ένα σύστημα ή πρόγραμμα που παρακάμπτουν τους κανονικούς ελέγχους ασφαλείας.

Έτσι, το ερώτημα που τίθεται για ένα κράτος είναι τελικά ευρύτερο από το αν εμπιστεύεται τον συγκεκριμένο προμηθευτή. Είναι κατά πόσο είναι διατεθειμένο να εξαρτά την ίδια του την ασφάλεια από τη δυνατότητα και τη βούληση ενός τρίτου να το συντηρεί και να εξελίσσει τα συστήματα ασφαλείας. Και αυτό, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, δεν αφορά μόνο τα συστήματα αεράμυνας. Η ίδια λογική ισχύει για οποιοδήποτε κρίσιμο πληροφοριακό σύστημα, από ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης μέχρι ένα firewall ή έναν router.

Η συντήρηση και οι αναβαθμίσεις σε βάθος χρόνου

Η αξία του πηγαίου κώδικα, ωστόσο, δεν κρίνεται τόσο στη φυσιολογική λειτουργία ενός συστήματος όσο στον χρόνο και στις εξαιρέσεις. Ένα κρίσιμο αμυντικό σύστημα μπορεί να παραμείνει σε υπηρεσία για 10 ή 15 χρόνια. Σε αυτό το διάστημα, όμως, ο προμηθευτής μπορεί να έχει αλλάξει, το προϊόν να έχει εξελιχθεί, οι τεχνολογίες να έχουν μεταβληθεί και οι επιχειρησιακές ανάγκες να είναι εντελώς διαφορετικές.

Το πρώτο ερώτημα, επομένως, είναι ποιος εγγυάται ότι σε 10 ή 15 χρόνια ο αρχικός προμηθευτής θα εξακολουθεί να υπάρχει ή να υποστηρίζει το συγκεκριμένο σύστημα. Το δεύτερο είναι ακόμη πιο κρίσιμο: ποιος θα έχει τη δυνατότητα να επέμβει στο ίδιο το λογισμικό όταν χρειαστεί μια ουσιαστική αλλαγή;

Μια πραγματική αναβάθμιση δεν σημαίνει απλώς ότι εγκαθίσταται μια καινούργια έκδοση που έχει αναπτύξει ο κατασκευαστής. Μπορεί να σημαίνει ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρεται ένα πρόγραμμα, διορθώνεται ένα σφάλμα, προστίθεται μια νέα λειτουργία ή το σύστημα προσαρμόζεται σε μια νέα επιχειρησιακή απαίτηση. Για να γίνει μια τέτοια ουσιαστική αλλαγή στο ίδιο το λογισμικό, χρειάζεται πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα.

Χωρίς αυτή την πρόσβαση, η χώρα μπορεί βεβαίως να απευθυνθεί στον προμηθευτή και να ζητήσει την απαιτούμενη αναβάθμιση. Δεν έχει, όμως, την ίδια δυνατότητα να την πραγματοποιήσει ανεξάρτητα, να ελέγξει σε βάθος τον τρόπο με τον οποίο έγινε ή να προχωρήσει γρήγορα σε μια αλλαγή που ενδέχεται να είναι κρίσιμη για τις δικές της επιχειρησιακές ανάγκες.

Η αυτονομία σε περίπτωση κρίσης

Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε μια κατάσταση κρίσης. Εάν προκύψει μια νέα ευπάθεια ή μια νέα απειλή και απαιτείται άμεσα κάποια αλλαγή ή προσαρμογή, η δυνατότητα μιας χώρας να επέμβει στο σύστημα χωρίς να περιμένει αποκλειστικά τον προμηθευτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία. 

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο, όπως εξηγούν οι πηγές, η πραγματική αξία της κατοχής του πηγαίου κώδικα δεν φαίνεται στο "καλό σενάριο”, όταν όλα λειτουργούν κανονικά και ο προμηθευτής είναι διαθέσιμος για να παρέχει υποστήριξη. Φαίνεται στις εξαιρέσεις: όταν χρειάζεται μια αλλαγή που δεν είχε προβλεφθεί, όταν εμφανίζεται μια ευπάθεια, όταν προκύπτει μια νέα απειλή ή όταν, αρκετά χρόνια αργότερα, ο αρχικός προμηθευτής δεν είναι πλέον διαθέσιμος.

Και ακριβώς για αυτές τις εξαιρέσεις σχεδιάζεται η άμυνα. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον πηγαίο κώδικα στην "Ασπίδα του Αχιλλέα” δεν αφορά απλώς ένα τεχνικό ζήτημα πληροφορικής. Αφορά το πόση αυτονομία θα έχει η Ελλάδα πάνω στην τεχνολογία που βρίσκεται στην "καρδιά” ενός κρίσιμου συστήματος και, τελικά, ποιος θα έχει τη δυνατότητα να το ελέγχει, να το εξελίσσει και να το προσαρμόζει όταν οι συνθήκες το απαιτήσουν.

Τι προβλέπει η "Ασπίδα του Αχιλλέα”

Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία για την υλοποίηση της "Ασπίδας του Αχιλλέα" υπεγράφη στις 31 Αυγούστου στο Τελ Αβίβ από την Ελλάδα και το Ισραήλ και ανέρχεται σε περίπου €3,035 δισ. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά προγράμματα που έχουν δρομολογηθεί από την Ελλάδα και, σύμφωνα με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, για τη μεγαλύτερη συμφωνία εξαγωγής αμυντικού υλικού στην ιστορία των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων.

Το πρόγραμμα προβλέπει τη δημιουργία στην Ελλάδα ενός πολυεπίπεδου συστήματος αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας, βασισμένου σε ισραηλινά συστήματα και στην επιχειρησιακή τεχνογνωσία του Ισραήλ. Στην αρχιτεκτονική του περιλαμβάνονται τα David’s Sling, Barak MX και SPYDER, καθώς και ραντάρ, συστήματα διοίκησης και ελέγχου και άλλες επιμέρους δυνατότητες.

Στόχος είναι η διασύνδεση των διαφορετικών επιπέδων της αεράμυνας σε μια ενιαία αρχιτεκτονική, ώστε οι πληροφορίες από τα ραντάρ και τους υπόλοιπους αισθητήρες να συγκεντρώνονται και να αξιοποιούνται για τον εντοπισμό και την αξιολόγηση των απειλών και την επιλογή του κατάλληλου μέσου αντιμετώπισής τους.

Το David’s Sling της Rafael προορίζεται για την αντιμετώπιση απειλών μεγαλύτερου βεληνεκούς, μεταξύ άλλων βαλλιστικών πυραύλων και ρουκετών, ενώ το Barak MX της Israel Aerospace Industries (IAI) προσφέρει διαφορετικές διαμορφώσεις αναχαιτιστών για την αντιμετώπιση απειλών σε διαφορετικά βεληνεκή. Το SPYDER της Rafael καλύπτει χαμηλότερα επίπεδα της αεράμυνας, με δυνατότητα αντιμετώπισης απειλών όπως αεροσκάφη, ελικόπτερα, UAVs, πυραύλους cruise και κατευθυνόμενα πυρομαχικά.

Κομβικό ρόλο στην αρχιτεκτονική έχει και το ELM-2084, το κινητό τρισδιάστατο ραντάρ πολλαπλών αποστολών της ELTA, θυγατρικής της IAI. Παράλληλα, Ελλάδα και Ισραήλ υπέγραψαν συμπληρωματική συμφωνία ύψους €26 εκατ. για την προμήθεια συστημάτων Drone Dome της Rafael.

Της Ελευθερίας Πιπεροπούλου

Capital