Σύστημα Θαλάσσιας Επιτήρησης: Ναυάγιο για ένα κρίσιμο έργο εθνικής σημασίας

 Σε "Βατερλό" κατέληξε η διαγωνιστική διαδικασία για το Εθνικό Σύστημα Ολοκληρωμένης Θαλάσσιας Επιτήρησης (ΕΣΟΘΕ), ένα έργο-ορόσημο για το Λιμενικό Σώμα και την εθνική ασφάλεια, που σχεδιάστηκε πριν από 13 χρόνια, αλλά δεν κατάφερε ποτέ να περάσει από τη θεωρία στην πράξη. Με απόφαση του υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλη Κικίλια, μπήκε οριστική "ταφόπλακα" σε ένα διαγωνισμό που εδώ και χρόνια, από το καλοκαίρι του 2020 που προκηρύχθηκε, παρέμενε "βαλτωμένος" σε αλλεπάλληλες παρατάσεις και δικαστικές εμπλοκές.

Το έργο, προϋπολογισμού 62 εκατ. ευρώ, είχε χαρακτηριστεί από τον τότε υπουργό Ναυτιλίας Γιάννη Πλακιωτάκη ως κορυφαίο, όχι μόνο για το Λιμενικό Σώμα, αλλά γενικότερα για την πατρίδα. Μάλιστα ο ίδιος είχε προβλέψει πως "σε λίγους μήνες, τα θαλάσσια σύνορα μας θα προστατεύονται από ένα σύγχρονο, ολοκληρωμένο σύστημα επιτήρησης", εκτίμηση που τελικά αποδείχθηκε υπεραισιόδοξη...

Ο σχεδιασμός για το ΕΣΟΘΕ κατέρρευσε στην πράξη, καθώς οι τεχνικές προδιαγραφές και τα οικονομικά δεδομένα που είχαν διαμορφωθεί όταν ξεκίνησε ο διαγωνισμός, δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σημερινές συνθήκες, καθιστώντας το έργο παρωχημένο πριν καν ξεκινήσει να υλοποιείται. Έτσι, ένα έργο που παρουσιάστηκε ως "ασπίδα" για τα θαλάσσια σύνορα κατέληξε σε "ναυάγιο", με το ερώτημα πλέον να μετατοπίζεται στο εάν και πότε θα επανεκκινήσει με νέο, ρεαλιστικό πλαίσιο.

Το ΕΣΟΘΕ προοριζόταν να αποτελέσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα 24ωρης, σε πραγματικό χρόνο, επιτήρησης του θαλάσσιου χώρου ευθύνης του Λιμενικού Σώματος, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των συνόρων, τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, την καταπολέμηση της διασυνοριακής εγκληματικότητας, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την προστασία της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα.

Προέβλεπε την εγκατάσταση 35 σταθερών σταθμών αισθητήρων σε στρατιωτικές υποδομές, δύο κινητών μονάδων επιτήρησης, τη δημιουργία κύριου και εφεδρικού Κέντρου Διοίκησης και Ελέγχου με αντίστοιχα κέντρα δεδομένων, εκτεταμένη τηλεπικοινωνιακή υποδομή και ενιαίο λογισμικό ολοκλήρωσης όλων των επιμέρους συστημάτων. Το εύρος κάλυψης θα άγγιζε τα 1.150.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σε μία από τις μεγαλύτερες περιοχές έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο.

Με δυνατότητα εντοπισμού ακόμη και πολύ μικρών σκαφών, μήκους περίπου δύο μέτρων, το σύστημα θα επέτρεπε στις αρχές να καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο την προετοιμασία αναχώρησης παράτυπων μεταναστών από τις απέναντι τουρκικές ακτές.

Χρόνιες παθογένειες

Η διαδρομή του ΕΣΟΘΕ αναδεικνύει με ενάργεια τις δυσκολίες και τις παθογένειες που συχνά συνοδεύουν την υλοποίηση μεγάλων έργων, τα οποία μπορεί να καθυστερήσουν λόγω διοικητικών διαδικασιών και δικαστικών εμπλοκών.

Το έργο σχεδιάστηκε το 2013 και εξασφάλισε χρηματοδότηση την επόμενη χρονιά. Ωστόσο, από το 2015 ακολούθησε μια μακρά περίοδος αδράνειας, με αποτέλεσμα να χαθούν οι αρχικοί πόροι και να συρρικνωθεί το φυσικό του αντικείμενο. Στην πράξη, χάθηκαν περίπου 4,5 χρόνια πριν το έργο επανέλθει στην ατζέντα. 

Το έργο βγήκε ξανά από το συρτάρι το 2019 και τον Ιούλιο του 2020 προκηρύχθηκε κλειστός διεθνής διαγωνισμός, προσελκύοντας το ενδιαφέρον συνολικά δέκα εταιρειών και σχημάτων. Η διαδικασία "σημαδεύτηκε" από αλλεπάλληλες παρατάσεις στην υποβολή αιτήσεων συμμετοχής και συνεχή αιτήματα για παροχή διευκρινίσεων από την Αναθέτουσα Αρχή προς τους υποψηφίους.

Οι οικονομικοί φορείς ζήτησαν, μεταξύ άλλων, πρόσβαση στους φακέλους συμμετοχής, εξέλιξη που επιβράδυνε περαιτέρω τη διαδικασία και άνοιξε έναν ακόμη κύκλο καθυστερήσεων. Τον Απρίλιο του 2022 ολοκληρώθηκε η πρώτη φάση ποιοτικής επιλογής και τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς επικυρώθηκε το σχετικό πρακτικό, με την πρόκριση της Intracom Telecom και της ένωσης "Mytilineos – Elbit Systems C4I and Cyber Ltd" στο επόμενο στάδιο. Μέχρι τότε είχαν ήδη περάσει δύο χρόνια από την προκήρυξη του διαγωνισμού, όμως η συνέχεια αποδείχθηκε ακόμη πιο δύσκολη.

Τη "χαριστική βολή" έδωσε η προσφυγή οικονομικού φορέα που αποκλείστηκε στη διαδικασία αξιολόγησης και προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, βυθίζοντας οριστικά τον διαγωνισμό σε τέλμα. Υπό το βάρος των αλλεπάλληλων καθυστερήσεων, των δικαστικών προσφυγών και του σημαντικού χαμένου χρόνου που είχε ήδη συσσωρευτεί, το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής προχώρησε τελικά στη ματαίωση του διαγωνισμού και επανάληψής του με τροποποίηση των όρων διακήρυξης.

Παρόμοια κατάληξη και ο διαγωνισμός για το VTMIS

Το ΕΣΟΘΕ δεν ήταν το μοναδικό έργο που κατέληξε σε "ναυάγιο". Παρόμοια κατάληξη είχε και ο διαγωνισμός για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Συστήματος VTMIS (Vessel Traffic Management and Information System), προϋπολογισμού 49 εκατ. ευρώ, ενός ακόμη κομβικού έργου για τη ναυσιπλοΐα.

Και ο συγκεκριμένος διαγωνισμός, ωστόσο, σημαδεύτηκε από δικαστικές εμπλοκές και προσφυγές που έφτασαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Το έργο προκηρύχθηκε τον Ιανουάριο του 2022 με τη συμμετοχή πέντε σχημάτων και εταιρειών — Intracom Telecom, General Dynamics Mission Systems – Italy SrL, "Intracom Defence – Nova", "Adaptit – ESA" και "Cosmote – Space Hellas". Τελικά, οι προσφορές και των πέντε απορρίφθηκαν, με αποτέλεσμα ο διαγωνισμός να ματαιωθεί πέρσι το καλοκαίρι. Το υπουργείο αναμένεται να προχωρήσει στην επαναπροκήρυξή του τους επόμενους μήνες.

Με αυτόν τον τρόπο, δύο έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 110 εκατ. ευρώ, κομβικά για την επιτήρηση των θαλάσσιων συνόρων και τη ναυσιπλοΐα, οδηγήθηκαν σε αδιέξοδο.

Του Στάθη Βασιλόπουλου

Σύστημα Θαλάσσιας Επιτήρησης: Ναυάγιο για ένα κρίσιμο έργο εθνικής...