Γαλάζια Πατρίδα: Ο στρατηγικός πεντάλογος της Τουρκίας και το μήνυμα προς την Ελλάδα

 Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από πολιτικό δόγμα και ρητορικό σχήμα σε οργανωμένο θεσμικό πλαίσιο. Το προσχέδιο νόμου που παρουσιάζεται στον τουρκικό δημόσιο διάλογο εκτός από τις βαθύτερες θέσεις της Άγκυρας για τη ναυτιλία, την αλιεία ή τη γαλάζια οικονομία, απηχεί τον πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής στις θαλάσσιες ζώνες, στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Κύπρο και στη Λιβύη.

Σε άρθρο της η Milliyet δομεί την παρουσίαση του προσχεδίου μέσα από πέντε βασικά ερωτήματα.

Γιατί χρειαζόταν νέα νομοθετική ρύθμιση

Το πρώτο ερώτημα αφορά την ανάγκη ενός νέου νόμου. Η τουρκική πλευρά επιχειρεί να παρουσιάσει το προσχέδιο ως απάντηση στις σύγχρονες ανάγκες της θαλάσσιας πολιτικής και όχι αποκλειστικά ως κίνηση που συνδέεται με τις ελληνοτουρκικές διαφορές.

Σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση, οι θάλασσες δεν συνδέονται πλέον μόνο με την αλιεία ή την κλασική ναυτιλιακή δραστηριότητα. Συνδέονται με φυσικούς πόρους, ενέργεια, υποθαλάσσιο πλούτο, ασφάλεια, θαλάσσια οικονομία και γεωπολιτικό έλεγχο.

Η Milliyet υπενθυμίζει ότι η Τουρκία είχε θεσπίσει νόμο για τα χωρικά ύδατα ήδη από το 1964, ενώ νέο σχετικό πλαίσιο υιοθετήθηκε το 1982. Αναφέρει επίσης ότι η Άγκυρα έχει οριοθετήσει την υφαλοκρηπίδα της με τους γείτονές της στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ στην Ανατολική Μεσόγειο επικαλείται τις συμφωνίες της με το ψευδοκράτος και τη Λιβύη.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία. Η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως συνέχεια κρατικής πολιτικής και όχι ως συγκυριακή απάντηση στην Ελλάδα. Ωστόσο, το ίδιο το περιεχόμενο του άρθρου δείχνει ότι το Αιγαίο και οι ελληνικές κινήσεις βρίσκονται στο κέντρο του τουρκικού σχεδιασμού.

Θα αλλάξει το πλάτος των τουρκικών χωρικών υδάτων

Το δεύτερο ερώτημα αφορά το πλάτος των χωρικών υδάτων. Η Τουρκία εφαρμόζει σήμερα 12 ναυτικά μίλια στη Μαύρη Θάλασσα και στη Μεσόγειο, ενώ στο Αιγαίο διατηρεί τα 6 ναυτικά μίλια.

Το προσχέδιο, όπως παρουσιάζεται, προβλέπει επίσης όριο 6 ναυτικών μιλίων. Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο είναι άλλο. Το άρθρο επισημαίνει ότι ο Πρόεδρος της Τουρκίας έχει τη δυνατότητα να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια με προεδρικό διάταγμα.

Η διατύπωση αυτή έχει σαφές πολιτικό βάρος. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα διατηρεί το υφιστάμενο καθεστώς στο Αιγαίο. Από την άλλη, ενισχύει τον ρόλο της Προεδρίας ως κεντρικού οργάνου διαχείρισης των θαλάσσιων ζωνών.

Η Τουρκία στέλνει μήνυμα ότι δεν εγκαταλείπει τη δυνατότητα προσαρμογής της πολιτικής της ανά περιοχή και ανά συγκυρία. Το Αιγαίο παραμένει ειδική περίπτωση στη δική της ανάγνωση, ενώ η Μαύρη Θάλασσα και η Μεσόγειος αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Θα συνεχιστεί το casus belli στο Αιγαίο

Το τρίτο ερώτημα είναι ίσως το πιο ευθύ ως προς την Ελλάδα. Η Milliyet υπενθυμίζει το ψήφισμα της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, με το οποίο η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο στα 12 ναυτικά μίλια χαρακτηρίστηκε αιτία πολέμου.

Το άρθρο σημειώνει ότι οι λόγοι που οδήγησαν την Τουρκία στο casus belli διατηρούνται και στο νέο πλαίσιο. Με άλλα λόγια, η τουρκική αντίθεση στην επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο παραμένει αμετακίνητη.

Αυτό είναι ένα από τα βασικά μηνύματα του κειμένου. Η Άγκυρα επιδιώκει να δείξει ότι η νέα νομοθετική πρωτοβουλία δεν αλλάζει τις κόκκινες γραμμές της. Αντιθέτως, τις εντάσσει σε ένα πιο οργανωμένο πλαίσιο θαλάσσιας πολιτικής.

Για την Ελλάδα, το σημείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Τουρκία δεν περιορίζεται σε διπλωματική διαφωνία. Επιβεβαιώνει τη διατήρηση μιας απειλής χρήσης βίας απέναντι σε δικαίωμα που η Αθήνα θεωρεί ότι απορρέει από το διεθνές δίκαιο.

Ποια μέτρα εισάγονται απέναντι στις ελληνικές κινήσεις και τα θαλάσσια πάρκα

Το τέταρτο ερώτημα είναι το πιο ουσιαστικό από πλευράς νέων εργαλείων. Το προσχέδιο φέρεται να δίνει στον Τούρκο Πρόεδρο την εξουσία να κηρύσσει θαλάσσιες περιοχές ειδικού καθεστώτος για αλιεία, προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και άλλους σκοπούς, ακόμη και σε περιοχές όπου δεν έχει ανακηρυχθεί αποκλειστική οικονομική ζώνη.

Αυτό είναι το σημείο όπου η τουρκική στρατηγική συνδέεται άμεσα με τις ελληνικές κινήσεις για θαλάσσια πάρκα, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και περιβαλλοντικές ζώνες.

Η Άγκυρα φαίνεται να επιδιώκει τη δημιουργία ενός ευέλικτου διοικητικού εργαλείου. Ένα εργαλείο που θα της επιτρέπει να απαντά σε ελληνικές πρωτοβουλίες χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά να φτάνει σε πλήρη ανακήρυξη ΑΟΖ ή σε μείζονα διπλωματική κρίση.

Η Milliyet παρουσιάζει αυτή τη δυνατότητα ως «χώρο ελιγμών» για την Τουρκία. Στην πράξη, πρόκειται για προσπάθεια θεσμικής προετοιμασίας απέναντι σε κινήσεις χαμηλής ή μεσαίας έντασης στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το προσχέδιο προβλέπει επίσης ότι τα όρια των θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας θα μετρώνται από τη γραμμή βάσης, ενώ δίνει στην Προεδρία εξουσία καθορισμού αυτών των ορίων. Αυτό ενισχύει ακόμη περισσότερο το συγκεντρωτικό μοντέλο άσκησης θαλάσσιας πολιτικής από την τουρκική Προεδρία.

Θα αλλάξει κάτι στο καθεστώς του Μοντρέ

Το πέμπτο ερώτημα αφορά τη Σύμβαση του Μοντρέ για τα Στενά. Η απάντηση που δίνεται είναι αρνητική. Οι διατάξεις του Μοντρέ συνεχίζουν να εφαρμόζονται.

Η Milliyet τονίζει ότι το προσχέδιο ενισχύει την προσέγγιση σύμφωνα με την οποία τα Στενά της Κωνσταντινούπολης, τα Στενά των Δαρδανελίων και η Θάλασσα του Μαρμαρά αποτελούν εσωτερικά ύδατα της Τουρκίας.

Η αναφορά αυτή έχει διπλή λειτουργία. Από τη μία πλευρά, καθησυχάζει όσους θα μπορούσαν να θεωρήσουν ότι η Άγκυρα ανοίγει θέμα Μοντρέ. Από την άλλη, υπενθυμίζει τον τουρκικό έλεγχο πάνω σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου.

Η Τουρκία φαίνεται να θέλει να διαχωρίσει τα Στενά από τα ανοιχτά μέτωπα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν επιδιώκει να εμφανιστεί ως δύναμη που ανατρέπει το καθεστώς του Μοντρέ. Επιδιώκει όμως να εντάξει όλη τη θαλάσσια πολιτική της σε ένα ενιαίο αφήγημα κυριαρχίας και ελέγχου.

Το πραγματικό μήνυμα της Άγκυρας

Ο «στρατηγικός πεντάλογος» που παρουσιάζει η Milliyet δείχνει ότι η Τουρκία προσπαθεί να περάσει σε νέα φάση. Η «Γαλάζια Πατρίδα» παρουσιάζεται ως θεσμικό εργαλείο, με νόμο, προεδρικές αρμοδιότητες, διοικητικούς μηχανισμούς και σύνδεση με την εθνική ασφάλεια. Το κείμενο επιχειρεί να δώσει νομική και τεχνοκρατική μορφή σε μια στρατηγική που έχει σαφές αναθεωρητικό φορτίο. Η Τουρκία μιλά για γαλάζια οικονομία, θαλάσσια δικαιώματα, περιβάλλον και διοικητική αποτελεσματικότητα. Πίσω από αυτές τις έννοιες, όμως, διατηρεί στο κέντρο της πολιτικής της το Αιγαίο, τα 12 μίλια, την αντίδραση στις ελληνικές πρωτοβουλίες και τη διεύρυνση του ρόλου της Προεδρίας.

Γιώργος Νόκος

newpost.gr